By Assoc. Prof. Dr. Mehmet Sorar | Published: 31.10.2026

Bel Fıtığında McKenzie Egzersizleri Nedir?

McKenzie yöntemi, değerlendirmede görülen klinik ipuçlarına göre kişiye özgü planlanan bir egzersiz programıdır. Bel fıtığında McKenzie egzersizleri için kanıt sınırlı: Fıtığı MR ile gösterilmiş 66 siyatik (belden bacağa yayılan ağrı) hastasında etkisi tavsiye vermekle eşit çıkmış, Cochrane ise yöntemi yeni başlamış, nedeni belirlenemeyen bel ağrısında etkili bulmamıştır.

Yöntemin mantığı ne?

Cochrane incelemesi yöntemi, hastanın değerlendirilmesi sırasında gözlenen klinik ipuçlarına dayanan bireysel bir egzersiz programı olarak tanımlıyor. Yani McKenzie, herkese aynı hareketlerin verildiği bir liste değildir. Önce değerlendirme yapılır, egzersizler ona göre seçilir. Yararlandığımız kaynaklar belirli hareketleri anlatmadığı için burada hareket tarifi vermiyoruz.

Santralizasyon ne anlama geliyor?

Santralizasyon ve yön tercihi, bu tür değerlendirmelerde kaydedilen iki klinik yanıttır. Elimizdeki kaynaklar bu terimlerin ayrıntılı tanımını vermiyor, bu yüzden burada tanım yazmıyoruz. Sizde görülüp görülmediğini ve ne anlama geldiğini sizi değerlendiren kişiden açıklamasını isteyebilirsiniz. May ve arkadaşlarının 2018 tarihli sistematik incelemesi ise şunları bildiriyor:

• Santralizasyon hastaların %40'ında, santralizasyon olmadan yön tercihi %26'sında görülmüş. Yaklaşık üçte birinde ikisi de kaydedilmemiş.
• Her ikisi bel ağrısında olumlu prognostik işaret (seyrin iyi olacağını düşündüren bulgu) olarak doğrulanmış, ama omurga sorunu olan herkeste ortaya çıkmıyor.
• Tedavinin etkisini değiştirdiklerine dair kanıt yok. Yani santralizasyon seyir hakkında olumlu bir işaret olabilir, ancak McKenzie egzersizlerinin size daha çok yarayacağını göstermez.
• Güvenilirliğe bakan bir çalışmada, eğitime rağmen güvenilirlik genel olarak düşük bulunmuş. Yani bu değerlendirmenin sonucu her zaman tutarlı olmayabilir.

Araştırmalar bu yöntem hakkında ne söylüyor?

İki ana yayın farklı hasta gruplarına bakıyor, bu nedenle birini diğerinin yerine koymak yanıltıcı olur.

Bel fıtığı için doğrudan veri bu 66 hastalık çalışmadır. Etkilerin eşit çıkması, bu kadar küçük bir çalışmada ne yöntemin tavsiye kadar işe yaradığını ne de ikisinin de etkisiz olduğunu kanıtlar. Yazarlar da sonuçların gücünün küçük hasta sayısı ve karıştırıcı etkenler nedeniyle azaldığını belirtiyor. Cochrane'in olumsuz sonucu ise önemli, ama bel fıtığı olan hastalar için verilmiş değil. Bu iki sonucu okurken hasta gruplarını karıştırmamak gerekir.

Sizin açınızdan pratik anlamı şu: McKenzie programının ameliyat olasılığını tavsiyeye kıyasla azalttığı gösterilmiş değil. Çok seanslı bir programın tek görüşmelik rehberlikten üstün olduğu da bu çalışmada görülmemiş. Yöntem konuşulabilecek seçeneklerden biridir, ancak yararı kanıtlanmış bir tedavi olarak sunulması bu verilerle desteklenmiyor.

Gözetim altında mı yapılmalı?

Bu sorunun kaynaklarda yanıtı yok. Elimizdeki hiçbir kaynak, egzersizlerin gözetim altında mı yoksa evde mi yapılması gerektiğini ele almıyor. Çalışmadaki yedi vizit bir araştırma tasarımıdır, önerilen bir seans sayısı değildir. Seans sayısı sorusunu fizik tedavi yazısında ayrıca ele aldık.

Güvenlik verisi de eksik: Cochrane incelemesindeki çalışmaların hiçbiri yan etkileri ölçmemiş. Dolayısıyla yöntemin zararsız olduğunu söyleyecek bir dayanak yok, zararlı olduğunu söyleyecek bir dayanak da yok. Bu belirsizlik karşısında, yöntemi denemeyi düşünüyorsanız kararı muayene sonrasında sizi değerlendiren kişiyle vermeniz makuldür. Bu, bir kaynağın önerisi değil, belirsizlik karşısında temkinli bir tutumdur. Tedavi planının diğer parçalarını bel fıtığı tedavisi sayfasında görebilirsiniz.

Hangi egzersizi seçerseniz seçin, NHS uzun süre yatakta kalmamanızı ve günlük işlerinizi sürdürmeye çalışmanızı öneriyor. Yürüyüş, yüzme, yoga ve pilates gibi etkinliklerin de ağrıyı hafifletmeye yardımcı olabileceğini söylüyor.

Egzersizi bırakıp hekime danışmanız gereken durumlar

İngiltere'nin kamu sağlık hizmeti NHS, bel ağrısı için önerilen egzersiz ve germelerde ağrınız artarsa durmanızı ve doktora danışmanızı söylüyor. Ağrı birkaç hafta sonra düzelmezse grup egzersizleri, fizyoterapi ve manuel terapi (elle uygulanan tedavi) gibi seçeneklerin gündeme gelebileceğini de belirtiyor. Aşağıdaki durumlarda ise acile başvurun:

• Her iki bacakta ağrı, karıncalanma, güçsüzlük veya uyuşma
• Genital bölge veya makat çevresinde his kaybı
• Mesane veya bağırsak işlevinde değişiklik
• Cinsel işlevde değişiklik, örneğin cinsel ilişkide hissin değişmesi, ereksiyon sağlayamama veya orgazm olamama
• Göğüs ağrısı
• Ciddi bir kazadan sonra başlayan ağrı

Kaynaklar

• Cochrane: The McKenzie method for (sub)acute non-specific low back pain
• The McKenzie Method versus guideline-based advice in the treatment of sciatica: 24-month outcomes of a randomised clinical trial
• Centralization and directional preference: An updated systematic review with synthesis of previous evidence
• NHS: Back pain