Disk Protezi Uygulaması: Kimlere Uygun, Sınırları Neler?

Disk protezi (disk artroplastisi), hasarlı bir omurga diskinin yerine hareketi korumayı amaçlayan yapay bir implant yerleştirilmesidir. Boyunda sinir kökü baskısı olan seçilmiş hastalarda, belde ise disk dejenerasyonuna bağlı kronik bel ağrısında kullanılır. Randomize çalışmalar boyunda sonuçları füzyonla benzer veya bazı ölçütlerde protez lehine buluyor, belde ağrı ve işlev farkı küçük. Kanıtın bir bölümü belirli bir implantı test eden çalışmalardan geliyor.

Disk protezi nasıl çalışır, nasıl takılır?

Cleveland Clinic'e göre servikal disk protezi, hasarlı boyun diskinin yapay bir diskle değiştirilmesidir. Amaç disk aralığının yüksekliğini geri kazandırmak, boyun hareketini korumak ve mümkünse sinir köklerini serbest bırakmaktır. Cleveland Clinic üç ana implant malzemesi sayıyor: kobalt, titanyum ve paslanmaz çelik. İşlem genel anestezi altında boynun önünden yapılır, nefes borusu ve yemek borusu bir yana çekilir, skopi (röntgen) eşliğinde disk çıkarılır ve implant yerleştirilir. Boyun cerrahisinin genel çerçevesi boyun fıtığı ameliyatı sayfasında anlatılıyor.

Belde ise UCSF Health'in hasta sayfasına göre protez, disk dejenerasyonuna bağlı kronik bel ağrısı için karından girilerek takılıyor. İşlem genel anestezi altında yapılır ve hastanede iki ila üç gün kalınır.

Boyunda protez ile füzyonu karşılaştıran çalışmalar ne söylüyor?

Yakdan ve arkadaşlarının 2025'te yayımlanan meta-analizi 25 randomize çalışmadan 35 raporu birleştirdi: 4.530 hasta (2.081 ACDF, 2.449 disk protezi), ortalama yaş yaklaşık 45, aramalar Eylül 2023'e kadar. Yönler şöyle:

Ölçüt	Disk protezi	ACDF (füzyon)
Nörolojik ve genel başarı	Daha yüksek	Daha düşük
Komşu seviye hastalığı	Daha düşük	Daha yüksek
Yeniden ameliyat	Daha düşük	Daha yüksek
Heterotopik ossifikasyon (implant çevresinde anormal kemik oluşumu)	Daha yüksek	Daha düşük
Ameliyat seviyesindeki hareket	Daha fazla	Daha az
Ameliyat süresi	Daha uzun	Daha kısa

Yazarlar sonuçları benzer ya da protez lehine olabilecek şekilde yorumluyor. Miyelopati (omurilik basısına bağlı işlev bozukluğu) hastalarının çalışmalara dahil edilmesi ve gruplar arasındaki takip süresi farkı, çalışmalar arasındaki değişkenliğin bir bölümünü açıklıyor. Komşu seviye hastalığının daha seyrek görülmesi, protezin bu sorunu önlediğinin kanıtı sayılmaz.

On yıllık sonuçlar neyi gösteriyor, neyi göstermiyor?

Gornet ve arkadaşlarının çalışması, ABD'de FDA düzenlemesi kapsamında yapılan randomize bir deneme ve yalnızca bir implantı (Prestige LP) iki bitişik seviyede test ediyor. 209 protez ve 188 ACDF hastasından onuncu yıl verisi 148 ve 118 hastada var (takip oranı yaklaşık %86 ve %85). Yayımlanan özette çalışmanın kim tarafından finanse edildiği belirtilmiyor. Onuncu yılda protez grubuna karşı ACDF grubunda:

• Bileşik genel başarı: %80,4'e karşı %62,2
• Boyun Özürlülük İndeksi başarısı: %88,4'e karşı %76,5
• Nörolojik başarı: %92,6'ya karşı %86,1
• Tedavi edilen seviyede ikinci ameliyat: %4,7'ye karşı %17,6, komşu seviyede %9,0'a karşı %17,9
• Ciddi implant veya işlem ilişkili istenmeyen olay: %3,8'e karşı %8,1

Aynı çalışmada heterotopik ossifikasyon sık görüldü: onuncu yılda ağır (derece III veya IV) olgular yaklaşık %39, derece IV ise seviyelerin yaklaşık %8 ila %10'u kadardı. Tedavi edilen seviyelerde ortalama hareket 10 yıla kadar korundu.

Cleveland Clinic birkaç çalışmanın kısa ve uzun vadede anlamlı ağrı azalması ve korunmuş boyun hareketi gösterdiğini yazıyor, ancak ACDF ile karşılaştırmalı rakam vermiyor ve sonuçların garantisi yoktur diyor. Rakamlar belirli bir implanttan geldiği için her protez türüne aktarılamayabilir. Boyun fıtığı tedavisinin tamamı için boyun fıtığı tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.

Disk protezi kimler için uygun değil?

Cleveland Clinic'e göre adaylar ağırlıklı olarak radikülopati (sinir kökü sıkışması) veya miyelopatiye yol açan servikal dejeneratif disk hastalığı olup en az altı haftalık ameliyatsız tedaviyle belirtileri kontrol altına alınamayanlardır. Bu ifade miyelopatide veya çok seviyeli hastalıkta protezin uygun olduğu anlamına gelmez; bu kararı kendi görüntülemelerinizle cerrahınızla konuşun. Cleveland Clinic şu durumların protezi dışarıda bırakabileceğini belirtiyor:

• Aktif enfeksiyon
• Bazı metal alerjileri
• Osteoporoz
• Dengesiz (instabil) boyun omurgası
• Ağır faset eklem artropatisi (omurlar arasındaki küçük eklemlerde ağır aşınma)
• Ağır nöromüsküler hastalıklar

Tütün kullananlardan ameliyattan en az dört hafta önce bırakması istenebilir. Belde UCSF Health'in tarih belirtmeyen sayfası adayları genellikle 18 ile 60 yaş arasında, bir veya iki seviyede disk dejenerasyonu olan ve en az altı aylık ameliyatsız tedaviden yarar görmemiş kişiler olarak tanımlıyor. Omurga kanalı darlığı, omurga kayması (spondilolistezis), skolyoz veya implantı tutamayabilecek osteoporozu olanlar genellikle uygun değil.

Belde disk protezi füzyondan farklı mı?

Cochrane'in 2012 tarihli derlemesi, disk dejenerasyonuna bağlı kronik bel ağrısında lomber protezi inceleyen 7 randomize çalışmayı değerlendirdi. Takip 24 aydı, yalnızca bir çalışma beş yıla uzanıyordu. Beşi düşük yanlılık riskliydi, ancak körleme olmaması ve endüstri sponsorluğu yanlılık kaynağı sayıldı. Füzyona göre 24. ayda 100 mm'lik ağrı ölçeğinde yaklaşık 5,2 mm ve Oswestry ölçeğinde 4,27 puan ek iyileşme bulundu (düşük kalitede kanıt). Bacak ağrısı farklı değildi. Güven aralıklarının üst sınırları klinik olarak önemli fark eşiğinin altında kaldı. Yazarlar asıl hedef olan komşu seviye dejenerasyonunun önlenmesinin düzgün değerlendirilmediğini, zararların yıllar sonra ortaya çıkabileceği için geniş kullanım konusunda temkin gerektiğini söylüyor.

Patel ve arkadaşlarının 2026 tarihli meta-analizi 13 randomize çalışmayı ve 2.349 hastayı (1.549 protez, 800 füzyon) kapsıyor, ortalama takip 44 ay. Protez ve füzyon için komplikasyon %31,4 ve %35,4, yeniden ameliyat %6,1 ve %11,9, komşu seviye hastalığı %3,7 ve %8,3, psödoartroz (füzyonun kaynamaması) %0,1 ve %6,5 bulundu. Ağrı ve özürlülük erken dönemde protez lehineydi, beşinci yılda füzyonla birleşti. Uzun dönem memnuniyet ve işe dönüş benzerdi. Yazarlar avantajın kalıcı biçimde daha iyi işlev puanlarından çok daha az revizyon yükü olduğunu, bunun da dikkatle seçilmiş hastalar için geçerli olduğunu söylüyor. Kanıtın kesinliği birincil sonuçlar için orta düzeyde. Belde uzun dönemli implant yetmezliği ve yeniden ameliyat oranları için net bir veri bulunmuyor; bu belirsizliği ameliyattan önce cerrahınızla konuşun. Diğer bel ameliyatları için bel fıtığı ameliyatı ve bel fıtığı tedavisi sayfalarına bakabilirsiniz.

Riskler ve iyileşme süreci nasıl?

Cleveland Clinic boyunda kısa dönem komplikasyonları nadir olarak tanımlıyor: yara enfeksiyonu, yutma güçlüğü, ses kısıklığı ve aralıklı boğaz ağrısı. Uzun dönem sorunlar komşu segment dejenerasyonu, implanta bağlı yetmezlik, heterotopik ossifikasyon ve ileride yeni ameliyat ihtimalidir. Aynı kaynağa göre günlük etkinlikler 2. günde, hafif düzenli etkinlikler 2 ila 3 haftada, temas sporları dışındaki tüm etkinlikler 4 ila 6 haftada başlıyor, tam iyileşme 6 aya kadar sürebiliyor.

Belde UCSF Health şu riskleri sayıyor: kanama, sinir hasarı, enfeksiyon, implant malzemesine duyarlılık, bileşenlerde aşınma veya kırılma, implantın yerinden çıkması, omur hasarı ve düzelmeme. Çoğu kişi 6 ila 8 haftada günlük işlere dönüyor. Kontroller 4 ila 6. haftada, 3., 6. ve 12. ayda, sonra 1 ila 2 yılda bir implantı denetlemek için yapılıyor.

Protez takıldıktan sonra hangi belirtilerde hemen başvurmalısınız?

Yukarıda sayılan sinir hasarı, kanama ve implantın yerinden çıkması riskleri nedeniyle kol veya bacakta yeni güçsüzlük ya da uyuşma, idrar veya dışkı kontrolünde kayıp ve nefes güçlüğü beklenmemesi gereken belirtilerdir; bunlardan biri varsa randevu beklemeden acil servise başvurun. Ateş, yarada kızarıklık veya akıntı ile giderek artan yutma güçlüğü için ameliyatı yapan ekibe hemen ulaşın.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic: Cervical Artificial Disk Replacement
• Journal of Neurosurgery: Spine: Randomized controlled trials comparing cervical disc arthroplasty and anterior cervical discectomy and fusion outcomes in degenerative spine disease
• Journal of Neurosurgery: Spine: Two-level cervical disc arthroplasty versus anterior cervical discectomy and fusion, 10-year outcomes
• Cochrane: Total disc replacement for chronic back pain in the presence of disc degeneration
• Neurosurgical Focus: Total disc replacement versus lumbar interbody fusion for degenerative disc disease
• UCSF Health: Disc Replacement