Doç. Dr. Mehmet Sorar | Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı
Mahall Ankara, Dumlupınar Blv. No:274/2, C2 Blok, Kat:6, Daire:25, 06530 Çankaya/Ankara
Pzt - Cum 09.00 - 17.00
Beyin Tümörü Ameliyatı: Karar, Süreç ve İyileşme
Beyin tümörü ameliyatı, tanı için doku almak, tümörü çıkarılabildiği kadar çıkarmak ya da basıncı azaltarak belirtileri hafifletmek amacıyla yapılır. Her tümörde ameliyat gerekmez ve her tümör ameliyatla tamamen çıkarılamaz. Karar tümörün türüne ve yerine, hastanın genel durumuna ve görüntüleme bulgularına göre verilir.
Beyin tümörü hangi belirtilerle kendini gösterir?
Belirtiler tümörün yerine ve büyüklüğüne göre değişir ve bazı kişilerde başlangıçta hiç belirti olmaz. NHS ile ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'nün (NCI) saydığı belirtiler şunlardır:
- Baş ağrısı (NCI sabahları belirginleşen ağrıyı ayrıca anıyor) ve nöbet
- Bulantı, kusma ve uyku hali
- Bellek sorunları, kişilik veya davranış değişikliği
- Vücudun bir yanında giderek artan güçsüzlük ya da felç
- Görme, işitme veya konuşma sorunları ve denge bozukluğu
NHS, Birleşik Krallık'ta her yıl 12.000'den fazla kişiye birincil beyin tümörü tanısı konduğunu ve bunların yaklaşık yarısının kanser olduğunu yazıyor. NCI ise beyne yayılan (metastatik) tümörlerin birincil beyin tümörlerinden daha sık olduğunu, bunların yarısına kadarının akciğer kanserinden geldiğini belirtiyor.
Tanı nasıl konur, derece ne anlama gelir?
Tanı nörolojik ve görme alanı muayenesiyle başlar, kontrastlı (gadolinyumlu) MR ve BT gibi görüntülemelerle sürer; NCI ayrıca PET, SPECT ve gen testlerini sayıyor. Görüntüleme tümörü düşündürürse genellikle biyopsiyle doku örneği alınır.
Biyopsi iki yoldan yapılabiliyor. Biri derindeki tümörlerde bilgisayar rehberliğinde ilerletilen iğneyle yapılan stereotaktik biyopsi, diğeri kraniyotomi sırasında alınan açık biyopsidir. Bazen biyopsi veya ameliyat güvenle yapılamıyor ve tanı görüntülemeye dayanıyor. İğne yolunu stereotaktik biyopsi sayfasında, beyin sıvı boşluklarındaki ve pineal bölgedeki kitleler için endoskopik yolu endoskopik tümör biyopsisi sayfasında okuyabilirsiniz.
Derece, tümörün ne kadar hızlı büyüdüğünü ve yeniden ortaya çıkma ihtimalini anlatır. NHS'ye göre derece 1-2 düşük, derece 3-4 yüksek dereceyi gösterir. Düşük dereceli tümörlerin çoğu kanser değildir, kanser olanlar genellikle yüksek derecelidir. Gliomalar derece 2 (düşük) ya da derece 3-4 (yüksek) olabilir.
NCI yetişkinlerde şu tümör gruplarını sayıyor: astrositik tümörler (pilositik derece I, diffüz derece II, anaplastik derece III ve glioblastom derece IV), oligodendroglial ve ependimal tümörler, medulloblastom, pineal bölge tümörleri, menenjiyomlar (çoğu derece I, derece II ve III de var), germ hücreli tümörler ve kraniyofaringiyom. Bu listede eski adlar da bulunuyor, patoloji raporunuzda aynı tümör farklı bir adla geçebilir. Tedavi, NHS'ye göre tümörün türüne, yerine, boyutuna, yayılımına, hücre özelliklerine ve kişinin genel sağlığına bağlıdır.
Ameliyat ne zaman gündeme gelir, ne zaman gelmez?
Amerikan Kanser Derneği (ACS) ameliyatın üç işlevini sayıyor: biyopsi almak, tümörü çıkarmak ve belirtileri hafifletmek. Hangisinin mümkün olduğu tümörün türüne, derinliğine ve yerine bağlıdır.
- ACS'ye göre bazı düşük dereceli astrositom, ependimom, kraniyofaringiyom, gangliogliom ve menenjiyomlarda ameliyat tedavi edici olabiliyor.
- Yüksek dereceli astrositom ve glioblastomda ameliyat genellikle tedavi edici olmuyor, radyoterapi ya da kemoterapiden önce tümörü küçültmek için yapılıyor.
- Santral sinir sistemi lenfomasında ameliyat genellikle yapılmıyor, yalnızca biyopsi alınıyor.
- Tümör derindeyse, beyin sapı gibi çıkarılamayacak bir bölgedeyse ya da kişi büyük bir ameliyatı kaldıramayacaksa ameliyat uygun olmayabiliyor.
NCI'ye göre derece I tümörler tamamen çıkarılabilir, derece IV tümörler genellikle tamamen çıkarılamaz. Menenjiyomlarda Avrupa Nöroonkoloji Derneği'nin (EANO) kılavuzu, özellikle belirtisi olmayan veya yaşlı hastalarda birçok menenjiyomun düzenli MR ile izlenebileceğini, kesin tanı için ise ameliyattan alınan dokunun gerektiğini yazıyor. Kılavuza göre kontrollü çalışma az olduğundan yönetim merkezden merkeze değişiyor. Ameliyata ek olarak NHS, şişliği azaltmak için steroidi ve nöbetler için nöbet önleyici ilacı da tedavi seçenekleri arasında sayıyor.
Beyin tümörü ameliyatlarının türleri nelerdir?
Ameliyat türü tümörün yerine ve ameliyatın amacına göre seçilir. Kaynaklarda geçen başlıca yaklaşımlar şunlardır:
| Yaklaşım | Ne için ve nasıl |
|---|---|
| Kraniyotomi ile tümör çıkarma | Kafatasının bir parçası matkapla çıkarılır, tümör çoğunlukla mikroskop altında alınır, kemik parçası vida, plak veya dikişle sabitlenir (ACS). Ayrıntı için beyin tümörlerinde mikrocerrahi sayfası |
| Uyanık kraniyotomi | Konuşma, hareket veya görme bölgelerine yakın tümörlerde hasta ameliyatın bir bölümünde uyandırılır ve işlevi sınanır (ACS) |
| Daha küçük açıklıkla ulaşım | Alt veya derin bazı tümörlere kaşın üstünden ya da burundan endoskopla ulaşılabiliyor (ACS) |
| Ameliyat içi görüntüleme | Tarayıcılı bir ameliyathanede ameliyat içi MR kalan tümörü gösterir (ACS). Tümörün yerini ameliyat sırasında ekranda gösteren sistem için nöronavigasyon ile kitle rezeksiyonu sayfası |
| Basınç azaltıcı girişimler | Şant, endoskopik üçüncü ventrikülostomi (ETV) ve dış ventrikül drenajı beyin içi basıncı azaltmak için kullanılıyor. Şant yerleştirme yaklaşık bir saat sürüyor, 1-3 gün hastanede kalınıyor ve şantlar tıkanabiliyor. ETV ile açılan yol yeniden kapanabiliyor, beyin tümörü olanlarda bu daha olası (ACS) |
Riskler nelerdir, hastanede iyileşme nasıl seyreder?
ACS kanama, enfeksiyon ve anestezi reaksiyonlarını seyrek olarak tanımlıyor ve bunlar için yüzde vermiyor. Beyin şişmesine karşı ameliyattan önce ve sonraki birkaç gün steroid veriliyor. Nöbet riskini nöbet önleyici ilaç azaltabiliyor ama ortadan kaldırmıyor. Beyin işlevi kaybı ameliyattan günler ya da haftalar sonra da ortaya çıkabiliyor. NHS ameliyat riskleri için rakam vermiyor.
Drenler genellikle birkaç gün sonra çıkarılıyor. Ameliyattan 1-3 gün sonra MR veya BT ile ne kadar tümör çıkarıldığına bakılıyor. Hastanede kalış tümöre, genel sağlığa ve diğer tedavilere göre genellikle 4-6 gün sürüyor, ameliyat bölgesinin iyileşmesi ise birkaç hafta alıyor. Bunlar ABD kaynağının genel süreleridir, belirli bir hastane ya da Türkiye için sayı değildir.
Ne zaman hekime başvurulmalı, taburculuktan sonra ne beklenir?
Farklı ya da giderek kötüleşen bir baş ağrısı hekime başvurmak için yeterli bir nedendir; NHS bu durumda aile hekimine gitmeyi öneriyor ve hekim gerekirse beyin taraması gibi tetkikler için nörologa yönlendirebilir. Yukarıdaki belirtilerin çoğu başka hastalıklarda da görülür, tümör tanısını görüntüleme ve gerektiğinde doku örneği koyar. İlk kez nöbet geçirme, bilinç bulanıklığı, aniden gelişen güçsüzlük veya konuşma kaybında ise randevu beklenmez, 112 aranır.
Ameliyat geçirmiş biri için güçsüzlük, konuşma veya görme değişikliği ya da nöbet gibi yeni bir durum, ACS işlev kaybının günler veya haftalar sonra bile çıkabileceğini belirttiği için bir sonraki kontrolü beklemeden ameliyat ekibine bildirilmelidir. Taburculuktan sonraki aşama tümörün türüne bağlıdır. NHS, tümörün tamamı çıkarılamadığında radyoterapi ve kemoterapiyi sayıyor. Tümör türüne göre tedavi planı için nöroonkolojik cerrahi sayfasına bakabilirsiniz.
Gidişat için NHS'ye göre kanserli bir beyin tümörü olan her 100 kişiden yaklaşık 17'si 5 yıl ya da daha uzun yaşıyor, ancak beyin tümörleri seyrek ve çeşitli olduğu için sağkalımın tahmin edilmesinin zor olduğunu ekliyor. Kanserli olmayan tümörler çoğu zaman tedaviye iyi yanıt veriyor ve tam iyileşme mümkün. Bunlar Birleşik Krallık verisidir ve NHS sayfasındaki gözden geçirme tarihi Haziran 2023'tür.
Kaynaklar
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.