Hidrosefali Tedavisi: Şant Ne Zaman Gerekir?

Doç. Dr. Mehmet SORAR
Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı

Anasayfa Hidrosefali Tedavisi: Şant Ne Zaman Gerekir?

Doç. Dr. Mehmet Sorar | Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı

Mahall Ankara, Dumlupınar Blv. No:274/2, C2 Blok, Kat:6, Daire:25, 06530 Çankaya/Ankara

Pzt - Cum 09.00 - 17.00

0533 960 1771

Hidrosefali Tedavisi: Şant Ne Zaman Gerekir?

Beynin içindeki boşluklarda beyin omurilik sıvısı (BOS) birikir ve basınç artarsa buna hidrosefali denir. Tedavi edilmezse beyne zarar verebilir ve ölümcül olabilir. Sıvıyı başka bir bölgeye boşaltan bir şant ya da beynin tabanında sıvıya yeni bir çıkış açan endoskopik üçüncü ventrikülostomi (ETV) uygulanır. Hangisinin düşünüleceği hidrosefalinin türüne ve hastanın yaşına bağlıdır.

Hidrosefali nasıl gelişir ve hangi türleri vardır?

Hidrosefali, BOS üretimi ile emilimi arasındaki dengenin bozulmasıyla ortaya çıkar. NHS, beynin günde yaklaşık bir pint (yarım litre civarı) BOS ürettiğini ve eski sıvıyı normalde emdiğini yazıyor; denge bozulursa sıvı birikir ve basınç yükselir.

  • Doğuştan hidrosefali: doğumda vardır. NHS spina bifida ve annedeki kabakulak ya da kızamıkçık gibi enfeksiyonları örnek veriyor; Hydrocephalus Association (Hidrosefali Derneği) akuaduktus darlığını, Dandy-Walker sendromunu ve Chiari malformasyonunu da sayıyor.
  • Sonradan gelişen hidrosefali: ciddi kafa travması, beyin tümörü, beyin içi (intraventriküler) kanama ve menenjit gibi enfeksiyonlar neden olabilir.
  • Normal basınçlı hidrosefali (NPH): NHS'e göre seyrektir, çoğunlukla 60 yaş üzerinde görülür ve nedeni çoğu kez bilinmez.

Dernek hidrosefaliyi kronik bir durum olarak tanımlıyor; önlemenin veya tamamen iyileştirmenin bilinen bir yolu olmadığını, güncel tedavinin cerrahi olduğunu (şant ya da ETV) yazıyor. Aynı sayfa ABD'de 1.000.000'dan fazla kişinin hidrosefaliyle yaşadığını ve her yıl yaklaşık 770 bebekten birinde geliştiğini bildiriyor. Bunlar ABD verisidir, Türkiye'deki durumu göstermez.

Belirtiler yaşa göre nasıl değişir?

Baş ağrısı, kusma, bulanık görme ve yürüme güçlüğü genel belirtilerdir, ancak tablo yaşa göre farklılaşır. Dernek sayfası belirtileri yaş gruplarına şöyle ayırıyor:

  • Bebekler: anormal veya hızla büyüyen baş, gergin ve kabarık bıngıldak, kusma, aşırı yorgunluk ve "gün batımı" denen göz bulgusu.
  • Çocuklar: baş ağrısı, bulantı veya kusma, görme sorunları, yorgunluk, iştahsızlık, denge sorunları, kişilik değişikliği, gelişimde gecikme ya da okul başarısında düşme.
  • Erişkinler: baş ağrısı, görme sorunları, denge ve yürüme bozukluğu, hafıza sorunları.
  • NPH'li yaşlılar: yürüme bozukluğu, bilişsel gerileme ve mesane kontrolünde sorun.

Normal basınçlı hidrosefalide şant kararı nasıl verilir?

Karar, görüntüleme bulgularına, belirtilere ve risk-yarar değerlendirmesine bakılarak, dikkatli hasta seçimiyle verilir. NHS, NPH belirtilerinin yavaş gelişen yürüme sorunları, bunama ve idrar kaçırmadan oluştuğunu ve Alzheimer hastalığının aksine tedaviyle rahatlayabildiğini belirtiyor. Dernek, ABD'de NPH'si olabilecek yaşlı sayısını yaklaşık 800.000 olarak tahmin ediyor ve bunların %80'inden fazlasının tanınmadığını veya tedavi edilmediğini yazıyor.

Japon Normal Basınçlı Hidrosefali Derneği'nin onayladığı 2021 kılavuzunun üçüncü baskısı, nedeni bilinmeyen (idiyopatik) NPH'yi doğuştan veya sonradan nedenli olanlardan ayırıyor. Görüntülemede DESH denen bulgunun (orantısız genişlemiş subaraknoid boşluklu hidrosefali) tanıdaki ve sonraki karardaki rolünü vurguluyor, şant ameliyatına karar vermek için bir algoritma sunuyor ve prognozu ayırt edebilecek biyobelirteçler üzerine erken çalışmalardan söz ediyor. Kılavuzun özeti sayısal veri içermiyor.

2026 tarihli bir meta-analiz, 60 yaş ve üzerinde, görüntülemeyle doğrulanmış idiyopatik NPH'si olan 210 kişiyi kapsayan üç randomize çalışmayı birleştirdi; kişilere ventriküloperitoneal veya lomboperitoneal şant yapılmıştı. Şant işlevsel sonucu (günlük yaşamdaki bağımsızlığı ölçen modifiye Rankin skorunda fark -0,75; güven aralığı -1,01 ile -0,49) ve yürüme hızını (0,21 m/sn daha hızlı; güven aralığı 0,12-0,29) iyileştirdi. Bilişsel ve idrar sonuçlarında anlamlı iyileşme görülmedi; şant daha yüksek subdural hematom (beyin yüzeyinde zarlar arasında biriken kan) riskiyle ilişkiliydi. Yazarlar yararın dikkatle seçilmiş hastalarda anlamlı olduğunu ve risk-yarar değerlendirmesinin şart olduğunu yazıyor. Kanıt yalnızca üç küçük çalışmaya dayanıyor.

Şant mı, endoskopik üçüncü ventrikülostomi mi?

İkisi her hastada eşit ölçüde seçenek değildir. NHS şantı olağan tedavi, ETV'yi ise bazen şanta alternatif olarak tanımlar. Dernek, ETV'nin genellikle sıvı akışının tıkandığı (non-komünike) hidrosefalide ve 2 yaşın üzerindeki kişilerde kullanıldığını, ETV'ye koroid pleksus koterizasyonunun (BOS üreten dokunun yakılması) eklendiği yöntemin ağırlıklı olarak 2 yaşın altındaki bebekler için olduğunu belirtiyor.

Çalışma Kimler Bulgu
2023 meta-analizi (5 randomize çalışma) 310 çocuk ve erişkin, tıkanmaya bağlı hidrosefali Ameliyat başarısı benzer. ETV'de enfeksiyon ve tıkanma daha az; BOS sızıntısı, kanama ve ölümde fark yok.
2017 Uganda çalışması Enfeksiyon sonrası hidrosefalisi olan 100 bebek (51 ETV ve koroid pleksus koterizasyonu, 49 şant) 12. ayda bilişsel (Bayley puanı ortancası 4 ve 2), motor ve dil puanları, beyin hacmi ve tedavi başarısızlığı (%35 ve %24, p=0,24) anlamlı farklı değil.

2023 analizinde beş çalışmanın üçünde yanlılık kaygısı, birinde yüksek yanlılık riski vardı; yazarlar ETV'nin daha iyi olduğunu göstermek için daha fazla randomize çalışma gerektiğini söylüyor. Uganda çalışmasının özeti, başarısız şantı hızla revize edemeyen merkezlerde ETV ve koroid pleksus koterizasyonunun geç başarısızlığa daha az açık, ama ventrikülleri küçültme olasılığının daha düşük olduğunu not ediyor. Çalışma tek merkezde, kaynakları kısıtlı bir ortamda, enfeksiyon sonrası hidrosefalili bebeklerde yapıldı; sonuçlar başka nedenlere veya ortamlara aktarılamayabilir. ETV için herkese uyan bir başarı oranı, şant için de belirli bir kullanım ömrü söylenemez; kendi durumunuzdaki beklentiyi cerrahınızla konuşun.

Şantın parçaları, ameliyatı ve bakımı ventriküloperitoneal şant sayfasında, endoskopik yöntemin genel çerçevesi endoskopik cerrahi sayfasında, çocuklardaki tabloya ilişkin genel bilgi pediatrik nöroşirürji yazısında yer alıyor.

Hangi belirtilerde gecikmeden hekime başvurulmalı?

Tedavi edilmeyen hidrosefali ölümcül olabildiği için belirtiler beklenmeden değerlendirilmelidir. Bebekte başın hızla büyümesi, bıngıldağın gergin ve kabarık olması, kusma, aşırı yorgunluk veya gözlerde "gün batımı" bulgusu gecikmeden bir hekime gösterilmelidir. Çocuk ve erişkinde süren baş ağrısı, kusma, görme bozukluğu ve denge kaybı da aynı şekilde değerlendirilmelidir. Uyandırmakta güçlük, nöbet ya da hızla kötüleşen baş ağrısı ve kusma varsa randevu beklenmez, 112 aranır veya hemen acil servise gidilir.

  • Dernek, uzun dönem etkilerin kişiden kişiye değiştiğini; öğrenme, görme, hafıza ve yürütücü işlev güçlüklerini ve kronik baş ağrısını içerebildiğini belirtiyor.
  • 60 yaş üzerinde yürüme sorunu, hafıza gerilemesi ve mesane kontrolünde bozulma birlikte gelişiyorsa NPH açısından bir hekime görünülmelidir.
  • Doğuştan hidrosefalide NHS, öğrenme güçlüğü, konuşma ve hafıza sorunları, kısa dikkat süresi, görme ve koordinasyon sorunları ile epilepsi gibi kalıcı etkilerin görülebildiğini ve birçok bebekte kalıcı beyin hasarı olduğunu belirtiyor; sayfa sağkalım veya iyileşme oranı vermiyor.
  • Şantı veya ETV'si olan birinde yeni belirti çıkarsa şant ya da ETV açıklığı tıkanmış olabilir, aynı gün hekime başvurulmalıdır; dernek şantın tıkanabileceğini, bozulabileceğini veya enfekte olabileceğini, ETV'nin ise beklenmedik biçimde kapanabileceğini ve bunların hızlı ilgi gerektirdiğini yazıyor, oran vermiyor.

Kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Ara WhatsApp