Disk İçi Enjeksiyon: Yöntemler ve Kanıtın Sınırları

Doç. Dr. Mehmet SORAR
Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı

Anasayfa Disk İçi Enjeksiyon: Yöntemler ve Kanıtın Sınırları

Doç. Dr. Mehmet Sorar | Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı

Mahall Ankara, Dumlupınar Blv. No:274/2, C2 Blok, Kat:6, Daire:25, 06530 Çankaya/Ankara

Pzt - Cum 09.00 - 17.00

0533 960 1771

Disk İçi Enjeksiyon: Yöntemler ve Kanıtın Sınırları

Disk içi enjeksiyon, bir maddenin iğneyle doğrudan omurlar arasındaki diskin içine verilmesidir. Kortikosteroid, trombositten zengin plazma (PRP), kök hücre ve ozon bu başlık altında anılır; bu uygulamaların kanıtı düşük düzeyde ya da tartışmalıdır. Diske iğne girmenin kendisi de enfeksiyon gibi riskler taşır.

Diske hangi maddeler verilir ve kimler için araştırılmıştır?

Diske kortikosteroid, PRP, kök hücre ve diğer biyolojik ürünler ile ozon verilmesi araştırılmıştır. Kaynaklarda bu uygulamalar iki ayrı hasta grubunda incelenmiş: diskten ya da omur uç plağından kaynaklanan kronik bel ağrısı ve bacağa yayılan ağrılı disk fıtığı. Tablo her uygulamanın hangi durumda ve hangi kanıt düzeyinde incelendiğini gösteriyor.

Uygulamaİncelendiği durumKanıt düzeyi
KortikosteroidDisk veya uç plak kaynaklı kronik bel ağrısıDüşük kaliteli kanıt; yarar yalnızca MR'da Modic tip 1 veya 2 değişikliği olanlarda görülmüş
PRP (kişinin kendi kanından elde edilen, trombosit yoğunluğu artırılmış plazma)Diskten kaynaklanan bel ağrısıÇok düşük kaliteli kanıt
Kök hücre ve diğer biyolojik ürünler (mikroparçalanmış yağ, amniyon zarı ürünleri, kişinin kendi serumundan hazırlanan koşullu serum)Diskten kaynaklanan bel ağrısı ve dejeneratif disk hastalığı2022 derlemesi çok düşük kaliteli buluyor; 2026 meta-analizi mütevazı yarar bildiriyor
Ozon (oksijen ve ozon gazı karışımı)Disk fıtığına bağlı ağrıKuzey Amerika Omurga Derneği (NASS) 2012 kılavuzu kanıtı yetersiz buluyor; 2024 meta-analizi yararlı olabileceğini söylüyor

Epidural, faset eklemi ve sinir kökü enjeksiyonları bu sayfanın konusu değil; bunlar Spinal Enjeksiyon sayfasında ele alınıyor.

Disk içi steroid işe yarıyor mu?

Yarar yalnızca seçilmiş bir hasta grubunda ve düşük kaliteli kanıtla gösterilmiş. 2024 tarihli bir sistematik derleme (6 randomize çalışma, 603 katılımcı), MR'da Modic tip 1 veya 2 değişikliği (omur uç plağında görülen bir değişiklik) olan kişilerde ağrı ve özürlülüğün 1-6 ay boyunca azaldığını, diske iğneyle girilerek yapılan provokasyon diskografisiyle seçilen kişilerde ise azalmadığını buldu. Kanıt kalitesi, kanıtı derecelendiren GRADE sistemine göre düşük. İncelenen enjeksiyonlar floroskopi (anlık röntgen) veya BT eşliğinde yapılmış.

Bu derleme diskten ve uç plaktan kaynaklanan bel ağrısını inceliyor; siyatikle giden disk fıtığını değil. Yan etkiler yayımlanan özette yer almadığından güvenlik bu derlemeden değerlendirilemiyor.

PRP ve kök hücre için kanıt nerede duruyor?

Kanıt sınırlı ve kaynaklar birbiriyle çelişiyor. The Spine Journal'da 2022'de yayımlanan derlemede 3.063 kayıttan 12 çalışma değerlendirmeye alındı; derleme PRP için yalnızca tek bir randomize çalışma buldu; bu çalışma olumlu sonuç bildirmişti ama ciddi yöntem sorunları vardı. Bir kök hücre çalışması ise olumsuz sonuç verdi.

Aynı derlemede altıncı ayda en az %50 ağrı azalması görülenlerin birleştirilmiş oranı PRP için %54,8 (güven aralığı %40-70), kök hücre için %53,5 bulundu; en kötü senaryo analizinde kök hücre için %40,7'ye düştü. Bu derlemenin özetinde de yan etkiler bildirilmiyor. Yazarlar bu verileri sınırlı ve gözleme dayalı olarak tanımlıyor ve GRADE'e göre PRP ile kök hücre kanıtını çok düşük kaliteli buluyor.

2026 tarihli bir meta-analiz ise yıpranmaya bağlı (dejeneratif) disk hastalığında disk içi mezenkimal kök hücreyi sahte işlem veya plaseboyla karşılaştıran yedi randomize çalışmayı birleştirdi; bu meta-analiz disk fıtığını incelemiyor. Ağrı ve özürlülük puanlarında anlamlı ama mütevazı bir azalma buldu; istenmeyen olay, ciddi istenmeyen olay, tedaviyi bırakma ve ölüm açısından gruplar arasında anlamlı fark görülmedi. Kök hücre için iki değerlendirme aynı sonuca varmıyor, PRP kanıtı ise çok düşük kaliteli; bu nedenle ikisinin de etkili olduğu kesin değildir. Bu iki uygulamanın bel fıtığındaki yeri için PRP ve kök hücre yazıları var.

Ozon enjeksiyonu için ne biliniyor?

Ozon için tablo çelişkili. NASS'ın 2012 kılavuzu, radikülopatili (sinir kökü basısına bağlı bacak belirtileri olan) lomber disk fıtığında disk içi ozon için lehte ya da aleyhte öneri verecek yeterli kanıt bulunmadığını belirtiyor.

2024 tarihli bir meta-analiz ise altıncı ayda ve sonrasında ozonun etkisinin steroid enjeksiyonlarından ve geleneksel ilaçlardan daha fazla, mikrodiskektomiyle benzer olduğunu bildirdi; yazarlar ozonun yararlı bir araç olabileceği sonucuna vardı. İki değerlendirme birbirini doğrulamıyor, dolayısıyla ozonun etkili olduğu kesin değildir. NASS kılavuzu, transforaminal epidural steroid enjeksiyonunun bir kısım hastada 2-4 haftalık kısa süreli ağrı rahatlaması sağladığını belirtiyor (A derecesi); ozon için böyle bir öneri vermiyor. Ayrıntılar için Bel Fıtığında Ozon Tedavisi: Kanıtlar Ne Diyor? yazısına bakılabilir.

Diske iğne girmenin kendi riski nedir?

Diske giren her iğne enfeksiyon riski taşır. Osti ve arkadaşlarının 1990 tarihli çalışması, diskografi sonrası diskitin (disk enfeksiyonu), diske bakteri bulaşmış bir iğneyle taşınan bakteriden kaynaklandığını ve görülme oranının %1-4 olduğunu bildiriyor. Bu oran diskografi içindir; güncel disk içi enjeksiyon serilerinin oranını göstermez.

Aynı çalışmada koyunlarda tek bir antibiyotik (sefazolin; damar yoluyla ya da diske verilen kontrast maddeye karıştırılarak) diskiti önledi; antibiyotikli kontrast maddeyle diskografi yapılan 127 ardışık hastanın hiçbirinde klinik ya da radyolojik diskit gelişmedi. Yazarlar diske her girildiğinde tek doz geniş etkili antibiyotik öneriyor.

Ozonun kendine özgü bir riski de bildirilmiş. 2024 tarihli bir vaka bildirimi, lomber disk içi oksijen-ozon seansı sırasında 58 yaşındaki bir kadında ani uzuv güçsüzlüğü ve konuşma bozukluğu geliştiğini, görüntülemede iki beyin yarımküresinde çoklu gaz embolisi (damar içinde gaz kabarcıkları) saptandığını ve oval foramen açıklığı (kalbin kulakçıkları arasında doğuştan kalan açıklık) bulunduğunu aktarıyor; bir yıl sonra belirgin düzelme vardı. Tek bir vaka sıklığı göstermez; yazarlar oksijen-ozon tedavisinin ciddi yan etkilerle ve gaz embolisiyle ilişkilendirildiğini belirtiyor.

Karar vermeden önce hangi sorular sorulmalı?

Yarar kanıtı güçlü olmadığı için kararı birkaç soru netleştirir. Muayenede şunlar sorulabilir:

  • Tanı nedir: siyatikle giden bir disk fıtığı mı, yoksa diskten kaynaklandığı düşünülen bir bel ağrısı mı?
  • Bu madde için hangi randomize çalışma var ve plasebo ya da sahte işlemle karşılaştırılmış mı?
  • Kılavuzlarda yer alan seçenekler (örneğin disk fıtığında epidural enjeksiyon) düşünüldü mü?
  • Enfeksiyondan korunmak için hangi önlemler alınıyor?

Girişim sırasında veya sonrasında hangi belirtiler acildir?

Ani güçsüzlük veya konuşma bozukluğu gelişirse beklemeden acil yardım çağırın ya da acil servise gidin. Vaka bildirimindeki hasta ozon seansı sırasında bu belirtileri yaşamış ve beyninde gaz embolisi saptanmıştı.

Ateş veya giderek artan şiddetli bel ağrısında da girişimi yapan hekime hemen ulaşın; disk enfeksiyonu diske bakteri taşınmasıyla oluşuyor. Bu genel bir önlemdir, size verilen işlem sonrası talimata da uyun. Bel fıtığının tanısı ve diğer tedavi seçenekleri Bel Fıtığı Tedavisi sayfasında anlatılıyor.

Kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.

Bu konudaki yazılar
Ara WhatsApp