Diskektomi Nedir? Laminektomi ve Füzyondan Farkı

Diskektomi, omurlar arasındaki disk dokusunun bir kısmının veya tamamının cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Bel fıtığında amaç, sinire baskı yapan disk parçasını almaktır. Laminektomi omurga kanalını daraltan kemik ve bağ dokusunu çıkarır, füzyon ise omurları birleştirir. Üç işlem birbirinden farklıdır ama aynı ameliyatta birlikte yapılabilir.

Diskektomide tam olarak ne çıkarılır?

Diskektomide diskin fıtıklaşmış, yani sinire baskı yapan kısmı çıkarılır ve yerine başka bir malzeme konmaz. NASS'ın hasta sayfasına göre ameliyatta dışarı taşan disk ile serbest kalmış parçalar alınır.

Royal Berkshire broşürü iki bölgeden söz eder: omurga kanalındaki hasarlı disk malzemesi ve diskin merkezindeki iç doku. İç dokunun alınması sinirdeki baskıyı azaltmayı ve tekrar fıtıklaşma olasılığını düşürmeyi amaçlar. Broşür omurga hareketinin kaybolmadığını da belirtir. Cleveland Clinic tanımı daha geniş tutar: diskin bir kısmı veya tamamı çıkarılabilir.

Terim boyun için de kullanılır. Cleveland Clinic, boyun için uygulanan ön yaklaşımlı servikal diskektomi ve füzyonu da diskektomi türleri arasında sayar. Yani diskektomi sözcüğü tek başına füzyonsuz bir işlem anlamına gelmez; hangi bölgeden ve hangi işlemle birlikte söz edildiğine bakmak gerekir.

Mikrodiskektomi, açık ve endoskopik diskektomi aynı şey midir?

Hayır; üçü de disk parçasının çıkarılmasını hedefler ama adlar işlemin nasıl yapıldığını, yani büyütmeyi, kesiyi ve aleti anlatır. Mikrodiskektomi, büyütme altında yapılan diskektomidir. NASS, açık diskektominin sıklıkla büyütme altında yapıldığını yazar; bu yüzden "açık" ve "mikroskoplu" sözcükleri kaynaklarda birbirinin yerine geçebilir.

Cleveland Clinic açık (standart) ve minimal invaziv diskektomiyi ayırır; minimal invaziv türün içine mikro-endoskopik ve tam endoskopik yöntemleri koyar, mikrodiskektomi sözcüğünü ise hiç kullanmaz. Açık cerrahide kesi 1-2 inç (yaklaşık 2,5-5 cm) olup kaslar kenara alınır; lomber minimal invaziv cerrahi floroskopi (canlı röntgen) eşliğinde, 1 inçten küçük bir kesiyle yapılır. Royal Berkshire broşürü ise 3-4 cm'lik kesiyle yapılan ameliyata mikrodiskektomi der. Adlandırma kaynaktan kaynağa değişir; bir ameliyat önerildiğinde kesinin boyunu, kullanılacak aleti ve büyütmeyi birlikte sormak yanlış anlamayı önler.

Yöntemlerin sonuçlarını karşılaştıran çalışmalar bu sayfanın konusu değildir; mikrocerrahi ile bel fıtığı ameliyatı ve endoskopik disk cerrahisi sayfaları bunları ele alır.

Diskektomi, laminektomi ve füzyon arasındaki fark nedir?

Üç işlem farklı yapıları hedefler: diskektomi disk parçasını, laminektomi sinirleri sıkıştıran kemik ve bağı çıkarır, füzyon ise omurlar arasındaki hareketi kaldırır. Tablo, kaynaklarda anlatıldığı biçimiyle farkları yan yana koyar.

Tablodaki süreler farklı hasta bilgilendirme metinlerine aittir ve doğrudan karşılaştırılamaz; her metin iyileşmeyi kendi ölçütüyle tanımlar.

Laminektomi en çok kanal darlığıyla anılır. AANS'ye göre kanal darlığı genellikle yaşa bağlıdır: diskler yükseklik kaybeder ve taşar, kemik çıkıntıları oluşur, bağlar kalınlaşır ve sinirler sıkışır. Laminektomi bu kemik ve bağ dokusunu alarak baskıyı kaldırmayı hedefler. AANS, dekompresif laminektominin bazen laminotomi, foraminotomi veya medial fasetektomiyle birlikte yapıldığını yazar; bunlar sinirlerin çevresindeki kemik alanını genişleten, birbirine yakın işlemlerin adlarıdır ve ameliyat raporunda geçebilir.

OrthoInfo füzyonu, ağrılı omurları tek bir sağlam kemikte birleştiren, metal kaynağına benzer bir işlem diye anlatır ve hareketin ağrıya yol açtığı durumlarda kullanıldığını yazar. Arkadan yapılan posterolateral lomber füzyonda belin ortasından kesi açılır, kaslar ayrılır, omurların yan çıkıntılarının üzerine greft konur ve titanyum vida ile çubuklar kemik kaynaşana kadar anında denge sağlar. Tek seviyeli füzyonda çoğunlukla aynı gün veya ertesi gün eve gidilir, birden fazla seviyede genellikle bir gece kalınır; ağrı ilacı birkaç gün ile birkaç hafta gerekebilir ve bir korse verilebilir. Risk olarak sinir hasarı, sinirlere baskı yapabilen hematom ve yara enfeksiyonu sayılır.

AANS, füzyon türleri olarak ALIF, PLIF, TLIF, posterolateral ve enstrümanlı füzyonu sayar; bu adlar ameliyat raporunda karşınıza çıkabilir.

Hangi tanıda hangi işlem gündeme gelir, birlikte yapılabilir mi?

İşlem seçimi tanıya bağlıdır ve işlemler çoğu zaman aynı ameliyatta birleşir. Kaynaklardan örnekler:

• Bel fıtığı: NASS, diskektominin lomber disk fıtığında en sık uygulanan cerrahi tedavi olduğunu söyler; gerektiğinde kemik veya bağdan bir bölüm alınır ve buna laminotomi ya da laminektomi denir.
• Kanal darlığı: AANS, dekompresif laminektomiyi en sık yapılan ameliyat olarak sayar. Füzyon, dengesizliği olan küçük bir yüzdede gerekir ve bu karar genellikle ameliyattan önce verilir.
• Kayma (spondilolistezis, bir omurun öne doğru kayması): Yaşa bağlı (dejeneratif) kaymada OrthoInfo, ana yöntemin laminektomi olduğunu, füzyonun yalnızca omurga kendi başına yeterince dengeli değilse eklendiğini yazar. Dengesizliği aramak için öne ve geriye eğilirken çekilen (fleksiyon-ekstansiyon) röntgenler kullanılır. Genellikle ergenlikte oluşan bir stres kırığına bağlı istmik kaymada ise belirgin yıpranma yoksa hareketi koruyan doğrudan onarım, yıpranma belirgin olduğunda vida ve çubukla füzyon seçenekleri sayılır.
• Füzyon ameliyatı: OrthoInfo'ya göre sinirler basılıyorsa laminektomi ve fıtığın çıkarılması çoğu zaman aynı ameliyatta yapılır.

Kararların ayrıntısı için kanal darlığı ameliyatı, bel kayması ameliyatı ve omurga stabilizasyonu ve füzyon sayfalarına bakabilirsiniz.

Diskin geri kalanına ne olur?

Hasta bilgilendirme metinleri, ameliyattan sonra kalan diskin zamanla ne kadar yükseklik kaybettiğini veya yıpranmanın hızlanıp hızlanmadığını rakamla anlatmaz. Genel bir sayıya dayanmak yerine kendi MR bulgularınızı ve ameliyat planınızı cerrahınızla görüşmek daha doğrudur. Bu metinlerde şu bilgiler yer alır:

• Royal Berkshire broşürü, diskin merkezindeki iç dokunun alınmasının tekrar fıtıklaşma olasılığını azaltmayı amaçladığını söyler.
• Aynı broşür, 10 hastadan 1'inin 10 yıl içinde diğer seviyelerdeki yıpranma nedeniyle yeniden bel ameliyatı olduğunu belirtir; bu rakam için kaynak göstermez.
• Cleveland Clinic, nadir riskler arasında ek ameliyat gerektiren dengesiz omurgayı sayar.
• Fıtığın aynı seviyede yeniden oluşması mümkündür; oranlar kaynaklara göre değiştiği için bunlar bel fıtığı ameliyatı sayfasında bir aralık olarak verilmiştir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic: Diskectomy: What It Is, Purpose, Procedure and Recovery
• North American Spine Society (NASS): Lumbar (Open) Microscopic Discectomy
• Royal Berkshire NHS Foundation Trust: Spinal microdiscectomy (hasta broşürü)
• OrthoInfo (AAOS): Adult Spondylolisthesis in the Low Back
• OrthoInfo (AAOS): Spinal Fusion: Posterolateral Lumbar Fusion
• AANS: Lumbar Spinal Stenosis