Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 24.04.2025

Bel Fıtığı Tedavisi Ankara’da Nerede ve Nasıl Yapılır?

Kaynaklara göre bel fıtığı çoğu zaman birinci basamakta, genel hekimin değerlendirmesiyle başlar. Belirtiler birkaç haftada düzelmezse ya da güçsüzlük artarsa hasta omurga konusunda uzman bir hekime, örneğin beyin ve sinir cerrahına yönlendirilir. Bu sayfa sevk sürecini kaynakların anlattığı kadarıyla özetliyor; Ankara’daki kurumlar, bekleme süreleri ya da hekimler hakkında bilgi vermiyor.

Bel fıtığında ilk başvuru kime yapılır?

İngiltere sağlık hizmeti NHS, ağrı kesiciler yetmiyorsa, ağrı birkaç hafta içinde düzelmiyorsa ya da çok yüksek ateş, nedeni açıklanamayan kilo kaybı, sırtta şişlik veya geceleri artan ağrı varsa genel hekime (GP) başvurulmasını söylüyor. Aynı sayfa tanının çoğu zaman belirtilerden ve fizik muayeneden konabildiğini, ameliyatın genellikle gerekmediğini belirtiyor. NHS'nin siyatik sayfası, evde denenen yöntemlerle birkaç haftada yanıt alınamıyorsa, ağrı kötüleşiyorsa ya da normal etkinlikler engelleniyorsa genel hekime başvurulmasını söylüyor; siyatiğin genellikle birkaç hafta ile birkaç ay içinde düzeldiğini, ama daha uzun sürebildiğini ve geri dönebildiğini ekliyor.

NICE kılavuzu uzman olmayan ortamlarda rutin görüntüleme istenmemesini öneriyor; yani ilk muayenede MR istenmemesi kılavuza aykırı değil. Türkiye’deki sevk düzeni burada anlatılan İngiltere örneğinden farklı olabilir; randevu ve sevk kurallarını başvuracağınız kurumdan öğrenin.

Hangi uzmanlık alanları bel fıtığıyla ilgilenir?

Kaynaklar bel fıtığının bakımında birden fazla görevli sayıyor, ama bir alanı diğerinden üstün tutmuyor. Adı geçen görevler şunlar:

• Genel hekim: ilk değerlendirme, gerekirse MR ve fizyoterapiye yönlendirme, uzmana sevk (NHS)
• Fizyoterapist: egzersiz önerileri ve masaj gibi manuel terapi teknikleri (NHS)
• Omurga uzmanı, örneğin beyin ve sinir cerrahı: belirtiler dört haftadan uzun sürdüğünde yönlendirilen hekim (AANS)
• Hastane uzmanı: şiddetli ağrı diğer tedavilerle geçmediğinde epidural enjeksiyon, radyofrekans denervasyon (sinir uçlarının ısıyla baskılanması) ya da dekompresyon cerrahisi için yönlendirilen hekim; NHS hangi branş olduğunu belirtmiyor
• Omurga cerrahı: mikrodiskektomi (mikroskop altında fıtığın çıkarılması) gibi ameliyatlar; bu ameliyatı anlatan İngiliz hastane broşürünü bir danışman omurga cerrahı hazırlamış

Hem Amerikan Nörolojik Cerrahlar Birliği'nin (AANS) hem Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi'nin (AAOS) hasta sayfaları bel fıtığını ve cerrahi seçeneklerini anlatıyor. Fizik tedavi ve rehabilitasyon hekimliği gibi dalların rolünü bu kaynaklar tanımlamıyor. Branşlar arasındaki ayrım için ayrıca bel fıtığına hangi bölümün baktığı yazısına bakabilirsiniz.

Sevk süreci tipik olarak nasıl işler?

Kaynaklarda anlatılan akış şu sırayı izliyor:

1. İlk haftalar: bireysel yönetim. NICE, normal etkinliklerin sürdürülmesini ve hastanın kendini yönetmesine yardımcı bilgi verilmesini öneriyor.
2. Birkaç hafta sonra düzelme yoksa genel hekim değerlendirmesi. NHS, belirtiler düzelmezse MR gibi tetkiklerin ve fizyoterapinin gündeme gelebileceğini yazıyor.
3. Uzmana yönlendirme. AANS belirtiler dört haftadan uzun sürdüğünde omurga uzmanına yönlendirmeyi öneriyor. AANS'ye göre uzman çoğu zaman randevudan önce MR'ın çekilmiş olmasını ister; NICE ise uzman olmayan ortamda rutin MR istememeyi öneriyor. Bu iki bilgi birbirinden farklı olduğu için, MR'ı randevudan önce mi sonra mı çektireceğinizi başvurduğunuz hekime sorun.
4. Girişim ya da ameliyat görüşmesi. NHS, belirtiler diğer tedavilerle düzelmediğinde ya da kas güçsüzlüğü veya uyuşma kötüleştiğinde uzmana yönlendirme yapılabileceğini söylüyor. OrthoInfo (AAOS), ameliyatın genellikle bir ameliyatsız tedavi dönemi yetersiz kaldığında ya da kas güçsüzlüğü, yürüme güçlüğü veya mesane ve bağırsak kontrolü kaybı varsa önerildiğini aktarıyor.

NICE, kilo, sigara ve ruhsal sıkıntı gibi etkenlerin cerrahi görüşe yönlendirme kararını etkilememesini, ameliyatsız tedavi ağrıyı veya işlevi düzeltmediğinde ve görüntüleme bulguları siyatik belirtileriyle uyumlu olduğunda dekompresyonun düşünülmesini öneriyor. Ameliyatın kendisi için bel fıtığı ameliyatı sayfasına bakabilirsiniz.

İşlemler ve ameliyat hangi ortamda yapılır?

Kaynaklar ortamı ülkeye ve kuruma göre değişen biçimde anlatıyor. AANS epidural steroid enjeksiyonunun röntgen kontrolünde, omurga iğnesiyle fıtığın bulunduğu düzeye yapıldığını yazıyor.

Royal Berkshire NHS hastanesinin mikrodiskektomi broşürü, genel anestezi, bir ila üç günlük hastanede kalış (genellikle bir gece), ameliyattan ertesi gün yürüme ve yaklaşık altı hafta sonra poliklinik kontrolü tarif ediyor. Broşür ayrıca yürüyüş, yüzme ve egzersiz bisikleti gibi etkinliklere erken izin verildiğini, koşu ve ağır kaldırmadan ise altı ay kaçınıldığını yazıyor. Bu bir kurumun kendi broşürüdür; başka bir hastanede süre ve ortam farklı olabilir. Broşür ayrıca ameliyatın genellikle düzenli ağrı kesici, ağır aktiviteden kaçınma, fizyoterapi ve omurga enjeksiyonları gibi seçenekler denendikten sonra önerildiğini belirtiyor.

Sevki beklemeden acile başvurmayı gerektiren durumlar nelerdir?

NHS, aşağıdaki belirtilerde randevu beklenmeden acil servise gidilmesini ya da acil yardım çağrılmasını söylüyor; Türkiye'de bunun için 112 aranır:

• İki taraflı siyatik ya da her iki bacakta şiddetli veya kötüleşen güçsüzlük ya da uyuşma
• Kalça, makat veya genital bölgede uyuşma
• İdrara başlamakta güçlük, idrar yapamama veya idrarı tutamama
• Dışkı gereksinimini fark etmeme veya dışkıyı tutamama

OrthoInfo, mesane veya bağırsak kontrolünün kaybının acil müdahale gerektiren kauda ekina sendromunun (bel omurgasının alt ucundaki sinir demetinin ağır sıkışması) belirtisi olabileceğini yazıyor. Ameliyatın aciliyetinin neye bağlı olduğu için bel fıtığı ne zaman ameliyat gerektirir yazısına bakabilirsiniz.

Ankara’da bir kuruma başvururken neyi netleştirmek gerekir?

Yukarıda adı geçen branşlar ve basamaklar İngiltere ve ABD yayınlarından alındı; Ankara’daki ya da Türkiye’deki kurumları tanımlamıyor, hekimleri veya merkezleri sıralamıyor. Bu yüzden hangi kurumda hangi branşın bel fıtığına baktığını, bekleme süresini ve sevk zorunluluğunu başvuracağınız kurumdan öğrenin. Genel çerçeve için bel fıtığı tedavisi sayfasına, muayenenin nasıl ilerlediği ve hangi soruların sorulabileceği için değerlendirme süreci yazısına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• Slipped disc, NHS
• Sciatica, NHS
• Herniated Disc, American Association of Neurological Surgeons
• Herniated Disk in the Lower Back, OrthoInfo (AAOS)
• NICE NG59: Low back pain and sciatica in over 16s
• Spinal microdiscectomy (hasta broşürü), Royal Berkshire NHS Foundation Trust