Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 01.11.2026

Beyin ve Omurga Cerrahisinde Robotik Sistemler

Beyin ve omurga cerrahisindeki robotik sistemler, cerrahın önceden planladığı bir yolu (yörüngeyi) tutarak vida veya elektrot gibi araçların konumlanmasına yardım eden cihazlardır. ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) bir omurga robotu için verdiği izin yazısına göre sistem, cerrahın ameliyat öncesi bilgisayarlı tomografide yaptığı planı izler. Bu sayfa robotun ne yaptığını, kanıtın ne gösterdiğini ve sınırlarını anlatır.

Robot ameliyatta gerçekte ne yapar?

Robot cerrahın hazırladığı planı uygular; plan yapmaz ve karar vermez. FDA'nın 7 Nisan 2023 tarihli Mazor X Stealth Edition 510(k) yazısına göre sistem robotik yörünge kılavuzluğunu navigasyonlu aletlerle birleştirir. Aletlerin ve yörüngelerin konumlanması, cerrahın ameliyat öncesi bilgisayarlı tomografide yaptığı ve ameliyat sırasındaki floroskopiyle (röntgenle alınan canlı görüntü) eşleştirdiği plana uyar.

Sistem ayrıca 2 boyutlu floroskopi görüntüsünü 3 boyutlu hacimsel görüntüye çevirir ve aletleri anatomiye göre izler. Belirtilen kullanım, genel omurga cerrahisinde, açık, minimal invaziv (küçük kesili) veya perkütan (deriden küçük girişle yapılan) işlemlerde cerrahi aletlerin ya da omurga implantlarının hassas konumlandırılmasıdır.

Bu belge bir 510(k) izin yazısıdır. Cihaz, daha önce izin almış bir cihaza (K203005) esas olarak eşdeğer (substantially equivalent) bulunmuştur ve stereotaktik alet olarak Sınıf II'de yer alır. Bu izin, hasta sonuçlarının iyileştiğinin kanıtı değildir.

Pedikül vidası yerleştirmede robotun kanıtı nedir?

Kanıt karışık ve robot modeline bağlı. Pedikül vidası, omur kemiğinin pedikül denilen sağlam kısmından geçirilen ve omurga stabilizasyonunda kullanılan vidadır. Üç meta-analiz robotla yerleştirmeyi robotsuz yerleştirmeyle karşılaştırdı: ikisi genel bir doğruluk farkı bulmadı, üçüncüsü küçük bir fark buldu. Aktarılanlar bu yayınların özet metnine dayanıyor.

Peng derlemesinde doğruluk Gertzbein-Robbins sınıflamasıyla (vida konumunu derecelendiren bir ölçek) ölçüldü; Jung derlemesi de A ve B derecelerini kullanıyor. Yu derlemesinin yazarları literatürün robotun serbest elle yerleştirmenin yerini aldığını kanıtlamadığını söylüyor ve iyi tasarlanmış randomize çalışmalar istiyor. Jung derlemesinin yazarları robotun doğruluğu biraz artırabileceği ve olgu başına radyasyon dozunu azaltabileceği, ancak toplam ameliyat süresini uzattığı sonucuna varıyor. Yu derlemesinde doğruluk farkının güven aralığı geniş (olasılık oranı 1,35; %95 güven aralığı 0,55 ile 3,30). Peng derlemesinde genel doğruluk için olasılık oranları 1,68 (0,82 ile 3,44) ve 1,70 (0,47 ile 6,13) bulundu. Her iki derlemede de aralıklar 1'i kapsıyor, yani fark istatistiksel olarak ayırt edilemiyor.

Üç derlemede de robotla ameliyat süresi daha uzun bulundu. Kullanılan vidaların ve ameliyatın kendisi hakkında bilgi için omurga stabilizasyon ameliyatı ve omurga cerrahisi sayfalarına bakılabilir.

Beyne elektrot yerleştirmede robotun kanıtı nedir?

SEEG'de (stereo-elektroensefalografi, ilaca dirençli epilepside nöbet kaynağını bulmak için beyne ince elektrotlar yerleştirilmesi) robotun doğruluğunu ve güvenliğini bildiren bir meta-analiz var, ancak robotsuz yerleştirmeyle karşılaştırma içermiyor. Vasconcellos ve arkadaşlarının 2023 tarihli çalışması 29 çalışmadan ilaca dirençli epilepsili 855 hastayı (ortalama yaş 24,6) ve robotla yerleştirilen 8.184 elektrodu birleştirdi; dört farklı robot sistemi kullanılmıştı.

• Ortalama giriş noktası hatası 1,48 mm, hedef noktası hatası 2,13 mm.
• Ortalama ameliyat süresi işlem başına 157,2 dakika, elektrot başına yaklaşık 15,1 dakika.
• 780 hastada 60 komplikasyon (%7,69): 51'i kanama; yalnızca dokuzu belirti verdi ve hiçbiri kalıcı nörolojik kayba yol açmadı.
• Nöbetsizlik ve nöbet kaynağını bulma başarısı bildirilmedi.

Bazı çalışmalar geriye dönük veya olgu serisiydi, doğruluk tutarsız bildirilmişti ve deneyim düzeyi farklı ekipler karşılaştırmaları etkileyebilir. Makalenin robotun rezeksiyon (cerrahi çıkarma) bölgelerinin hassasiyetini artırdığı yönündeki iddiası, sunduğu sonuç verileriyle desteklenmiyor. Epilepside ameliyat seçenekleri epilepsi tedavisi sayfasında anlatılıyor.

Robot yardımlı derin beyin stimülasyonunda (DBS, beyin pili) elektrot yerleştirmenin doğruluğu veya sonucu için burada bir rakam verilemiyor; bu konuyu cerrahınıza sorun. DBS'nin kendisi için derin beyin stimülasyonu sayfasına bakılabilir.

Cerrahın rolü ve robotik sistemlerin sınırları nelerdir?

FDA'nın robot destekli cerrahi sayfasına göre bu sistemler doğrudan insan kontrolü olmadan cerrahi yapamaz; cerrah konsolu yönetir ve aletleri kontrol eder. Sayfa ağırlıklı olarak laparoskopik cerrahide kullanılan cihazları anlatıyor, beyin, omurga veya stereotaktik sistemleri kapsamıyor; bu yüzden cerrahın rolüne ilişkin yalnızca genel bir çerçeve veriyor.

• İzin kanıt değildir: 510(k) yolu bir cihazın önceki bir cihaza eşdeğerliğini gösterir, hasta sonuçlarının iyileştiğini değil.
• Eğitim: FDA hekim eğitimini akredite etmiyor veya denetlemiyor; sorumluluk üreticilerde, hekimlerde ve sağlık kuruluşlarında.
• Cihaz bildirimleri: FDA çoğunun arıza bildirimi olduğunu, yaralanma ve ölüm bildirimlerinin de alındığını söylüyor. Sayfa laparoskopik sistemlere ağırlık veriyor.
• Süre: omurga derlemelerinin üçünde de robotla ameliyat süresi daha uzundu.
• Doğruluk: üstünlük tutarlı gösterilmedi ve robot modeline bağlı.
• İyileşme: bu derlemelerin özet metinlerinde iyileşme süresi veya uzun dönem sonuçlar robotla robotsuz karşılaştırılmıyor, yani robotun iyileşmeyi kısalttığı söylenemez.

FDA metni robotik yörünge kılavuzluğunun navigasyonlu aletlerle birleştirildiğini söylüyor. Navigasyon tekniğinin kendisi için nöronavigasyon sayfasına bakılabilir.

Robotla ameliyat önerilirse hangi soruları sormalısınız?

FDA'nın sayfası iki soru öneriyor: seçeneklere göre riskler ve yararlar nelerdir, cerrahın bu cihazla eğitimi ve deneyimi nedir. Kanıt durumuna bakarak şu soruları da ekleyebilirsiniz.

• Aynı ameliyat robotsuz yapılsa sonuç nasıl değişir? Omurga derlemelerinde doğruluk sonuçları karışık.
• Ameliyat süresi uzar mı? Derlemeler robotla daha uzun süre bildiriyor.
• Floroskopi (röntgen) kullanımı ne kadar olacak? Derlemelerde radyasyon bulguları ayrışıyor.
• Planı kim yapıyor ve ameliyat sırasında plan değişirse ne olur?
• Önerilen robot sisteminin bu hastalıkta kullanımını inceleyen yayın var mı?

Kaynaklar

• FDA: 510(k) izin yazısı K230064, Mazor X System (7 Nisan 2023)
• FDA: Computer-Assisted Surgical Systems
• Yu ve ark. 2018: Robot-assisted vs freehand pedicle screw fixation in spine surgery, sistematik derleme ve meta-analiz (International Journal of Medical Robotics and Computer Assisted Surgery)
• Peng ve ark. 2020: Accuracy of robot-assisted versus conventional freehand pedicle screw placement, randomize çalışmaların meta-analizi (Annals of Translational Medicine)
• Jung ve ark. 2024: Robotic-Assisted Versus Fluoroscopic-Guided Surgery on the Accuracy of Spine Pedicle Screw Placement (Cureus)
• Vasconcellos ve ark. 2023: Robotic-Assisted Stereoelectroencephalography, sistematik derleme ve meta-analiz (Cureus)