Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 01.11.2026
EEG (Elektroensefalografi) Nedir, Nasıl Çekilir?
EEG (elektroensefalografi), beynin elektriksel aktivitesini kafa derisine yapıştırılan küçük disk elektrotlarla kaydeden bir testtir. NHS'ye göre en çok epilepsiyi tanımak veya izlemek için, özellikle belirti nöbet olduğunda kullanılır; uyku bozukluklarında ve ensefalitte (beyin iltihabı) de başvurulur. Normal bir EEG epilepsiyi dışlamaz, bozuk bir EEG de tek başına epilepsi kanıtı sayılmaz.
EEG çeşitleri nelerdir?
Standart kayıt, NHS'ye göre yaklaşık bir saat sürer. NHS ayrıca dört özel türü sayıyor. Hasan ve Tatum'un 2021 tarihli derlemesine göre tek bir kısa kayıt epilepsiyi her zaman yakalayamıyor; uyku, uyku yoksunluğu ve uzun kayıt ise saptamayı artırabiliyor. Aşağıda geçen epileptiform boşalım, EEG'de epilepsiyle ilişkili görülen dalga biçimlerine verilen addır.
| Tür | Nasıl yapılır | Bilinenler |
|---|---|---|
| Uyku EEG'si | Kayıt uyku sırasında alınır | Uyanıkken boşalım göstermeyen epilepsili kişilerin %40'a yakınında uykuda boşalım görülüyor |
| Uyku yoksunluğu EEG'si | Önceki gece belirli bir süre uyanık kalmanız istenir, testten sonra araç kullanamazsınız, bu yüzden eve dönüş için yanınızda birinin olması işinizi kolaylaştırır | Saptamayı %30 ila 70 oranında artırabiliyor |
| Ambulatuvar EEG | Taşınabilir kayıt cihazı günlük etkinlikler sırasında taşınır, MedlinePlus'a göre 3 güne kadar takılabilir | 180 hastalık bir çalışmada uzun kayıtta ilk boşalıma kadar ortanca süre 316 dakikaydı, bu yüzden tekrarlanan kısa EEG'lerin yerini alabiliyor |
| Video telemetri EEG | Görüntü de kaydedilir, genellikle hastanede birkaç gün sürer | MedlinePlus hastanede gece kalışını ve bazen görüntü kaydını anlatıyor |
Uzun kaydın değeri bu rakamdan anlaşılıyor: 316 dakika yaklaşık 5 saat eder ve yaklaşık bir saat süren standart kaydın çok üzerindedir. Hangi türün size uygun olduğuna hekiminiz karar verir.
EEG'ye nasıl hazırlanılır?
NHS'ye göre saçınız temiz ve kuru olmalı, jel veya wax kullanılmamalı, saç eki, örgü veya peruk çıkarılmalı. Genellikle normal yiyip içebilirsiniz ve işlem sırasında yanınızda bir refakatçi bulunmasını isteyebilirsiniz.
MedlinePlus ek olarak şunları öneriyor:
- Saçı önceki gece durulayıcı, yağ, sprey veya jel kullanmadan yıkamak
- İlaçlarınızı hekiminize sormak, onun önerisi olmadan ilaç değiştirmemek ve ilaç listenizi yanınızda getirmek
- Testten 8 saat önce kafeinden kaçınmak
- Daha az uyumanız istenmişse kafein ve uyarıcılardan kaçınmak
Hazırlık ayrıntıları merkezden merkeze değişebilir, size verilen yazılı talimatlar önceliklidir.
Çekim sırasında neler olur, güvenli mi?
Elektrotlar macunla kafa derisine yapıştırılır ve kayıt cihazına kablolarla bağlanır. MedlinePlus'a göre eğitimli bir EEG teknisyeni elektrotları yerleştirir, siz gözleriniz kapalı ve hareketsiz yatarsınız. Kayıt sırasında gözlerinizi açıp kapatmanız, birkaç dakika derin nefes almanız veya yanıp sönen bir ışığa bakmanız istenebilir. NHS'ye göre kayıttan sonra kafa derisi temizlenir, genellikle eve gidip normal hayatınıza dönebilirsiniz.
MedlinePlus EEG'yi çok güvenli buluyor. Yine de yanıp sönen ışık veya hızlı nefes, nöbet bozukluğu olan kişilerde nöbeti tetikleyebiliyor; sayfaya göre personel bunu yönetmek için eğitimli. Işığın veya hızlı nefesin sizde nöbet tetiklediğini daha önce fark ettiyseniz bunu çekim öncesinde ekibe söyleyin. NHS'ye göre sonuçlar, bir uzmanın kaydı incelemesi gerektiği için birkaç günden birkaç haftaya kadar çıkıyor.
Normal EEG epilepsi yok demek midir?
Hayır. MedlinePlus normal bir EEG'nin nöbet geçirilmediği anlamına gelmediğini yazıyor. Hasan ve Tatum da EEG'nin epilepsiyi dışlamak için ve bayılmada (senkop) kullanılmaması gerektiğini belirtiyor. Nedeni duyarlılığın düşük olması: tek bir sıradan EEG'nin duyarlılığı yüzde 32 ila 59 olarak veriliyor. Duyarlılık, hastalığı olanlarda testin bulgu yakalama oranıdır; bu aralık, epilepsisi olan on kişiden yaklaşık üç ila altısında tek kayıtta bulgu yakalanması demek. Kalanlarda ilk kayıt normal görünebilir.
Kayıt tekrarlandıkça yakalama şansı artıyor. Aşağıdaki tabloda provoke edilmemiş nöbet, ateş, ilaç veya alkol gibi anlık bir tetikleyici olmadan gelen nöbet demektir.
| Durum | İlk EEG | Üçüncü EEG |
|---|---|---|
| Nüfus temelli çalışmalarda epileptiform boşalım saptama oranı | %53 | %72 |
| Tek bir provoke edilmemiş nöbetten sonra | %29 | %68 |
Tekrarlanan (seri) EEG'lerle duyarlılık %90'ın üzerine çıkıyor. Yani tek bir kayıtta görülmeyen bulgu sonraki kayıtlarda ortaya çıkabilir.
Pratikte bu, tek bir normal EEG'nin kararı kapatmadığı anlamına geliyor. Nöbetler sürüyorsa hekim uyku içeren, uyku yoksunluğuyla alınan veya uzun süreli bir kayıt isteyebilir. NHS de daha fazla EEG veya başka testlerin gerekebileceğini yazıyor. Normal bir sonuca güvenerek ilacınızı kendi başınıza bırakmayın ya da değiştirmeyin.
Anormal EEG epilepsi demek midir?
Hayır. MedlinePlus anormal bir EEG'nin epilepsi dışında birçok nedeni yansıtabileceğini yazıyor:
- Beyin kanaması ve tümörler
- İnme ve baş travması
- İlaçlar, uyuşturucu veya alkol kullanımı
- Enfeksiyon ve uyku bozuklukları
- Böbrek veya karaciğer hastalığı
Bu nedenle anormal bir sonuç tek başına tanı değildir, hekimin nedeni araması için bir başlangıçtır. Hasan ve Tatum özgüllüğün (hastalığı olmayanlarda testin normal çıkma oranı) duyarlılıktan yüksek olduğunu, %78 ila 98 arasında verildiğini yazıyor. Bu, epilepsisi olmayan her 100 kişiden 2 ila 22'sinde EEG'nin yine de anormal okunabileceği anlamına geliyor. Hiç provoke edilmemiş nöbet öyküsü olmayan 521 kişilik bir grupta %12,3 oranında epileptiform boşalım görüldü. Yani bu dalgalar böyle bir öyküsü olmayan kişilerin kaydında da çıkabiliyor. İyi huylu varyantların ve artefaktların (kayıttaki sahte sinyaller) fazla yorumlanması özgüllüğü düşürüyor. Uzman okuyucular arasındaki görsel analiz uyumu yalnızca orta düzeyde, deneyimsiz okuyucular ise anormallikleri fazla yorumlama eğiliminde.
Epilepsi tanısında EEG'nin yeri ve sınırı nedir?
EEG tanıya katkı veren ama tek başına karar vermeyen bir testtir. NHS yöntemin epilepsiyi izlemek için de kullanıldığını belirtiyor, yani test tanı konduktan sonra da gündeme gelebilir. Hasan ve Tatum'a göre ilk provoke edilmemiş nöbetten sonra EEG'de epileptiform etkinlik görülen kişilerde tekrarlama riski, EEG'si normal olanlara göre yaklaşık iki kat yüksektir ve %60'ı aşar. Bu, EEG'si normal olanlarda riskin ortadan kalktığı anlamına gelmez; yalnızca daha düşüktür. Aynı derleme anormal bir EEG'nin klinik nöbetlerle örtüşmeyebileceğini de belirtiyor. İlaca dirençli nöbetler nedeniyle epilepsi merkezlerine yönlendirilen kişilerin %30'a yakınında epilepsi bulunmadığı anlaşılıyor. Bu yüzden ilaçlara yanıt alınamadığında tanının kendisi de yeniden sorgulanabilir. Bu değerlendirmeyi hekiminiz yapar, ilaç kendi başınıza bırakılmaz.
Sonucu aldığınızda hekiminize şunları sorabilirsiniz:
- Bu test neden istendi, nöbet mi yoksa bayılma mı düşünülüyor?
- Kayıt hangi türdü ve uyku içeriyor muydu?
- Kaydı kim değerlendirdi, ikinci bir uzman görüşü gerekir mi?
- Bulgu epilepsiyle mi ilişkili, yoksa başka nedenlerle de açıklanabilir mi?
- Bu sonuç, nöbetin tekrarlama riski açısından ne anlama geliyor?
- Sonuç normalse tekrar veya daha uzun bir kayıt gerekir mi?
- Başka testler planlanıyor mu, sonuç ne zaman netleşir?
Tanı konduktan sonraki ilaç, cerrahi ve diğer seçenekler epilepsi tedavisi sayfasında, beyin yapısını gösteren bir diğer test ise bilgisayarlı tomografi sayfasında anlatılıyor.
Kaynaklar
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş