Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 01.11.2026

Migren Tedavisi: Atak ve Önleyici Seçenekler

Migren tedavisi iki ayağa dayanır. Biri başlamış bir atağı hafifletmeyi, diğeri atakları seyrekleştirmeyi amaçlar. NHS atak için reçetesiz ağrı kesicileri, reçeteli triptanları ve gepantları (migrene özgü ilaç grupları); önleyici tedavi için ilaçları, akupunkturu, gevşeme egzersizlerini ve bilişsel davranışçı terapiyi sayıyor. Hangi seçeneğin kime uygun olduğunu muayene belirler.

Acil durum: Ani başlayan ve aşırı şiddetli bir baş ağrısı, konuşma güçlüğü, görme kaybı, yüzde ya da vücudun bir yanında güçsüzlük veya nöbet, migreni olan kişilerde de acil yardım gerektirir. Ayrıntılar aşağıdaki bölümde.

Migren atağı başladığında hangi seçenekler kullanılır?

NHS atak tedavisi için üç grup sayıyor: ağrı başlar başlamaz alınan reçetesiz ibuprofen ve parasetamol, reçeteli triptanlar ve gepantlar, bir de bulantı ve kusma için ayrı bir ilaç. Atağın kendisi genellikle 4 saatten 3 güne kadar sürüyor.

Amerikan Baş Ağrısı Derneği'nin (AHS) 2021 tarihli uzlaşı bildirisi, bu alanda yeni seçenekleri de ele alıyor: yeni gepantlar, 5-HT1F reseptör agonisti denen bir ilaç grubu, bir antiinflamatuvar ilacın oral çözeltisi ve yalnızca atakta kullanılan uzaktan elektriksel nöromodülasyon. Bildiri resmi bir kılavuz olmadığını, pratik öneri sunduğunu belirtiyor. Önceki bildiriden bu yana atak ve önleyici tedavinin yerleşik ilkelerini değiştirecek bir kanıt çıkmadığını söylüyor. Yeni seçeneklerin olası yararının yerleşik tedavilerle tartılması ve kişinin özelliklerine, tercihlerine uyması gerektiğini ekliyor.

Ağrı kesicileri sık kullanmak migreni nasıl etkiler?

NHS, ağrı kesicileri haftada 2 günden fazla kullanmaktan kaçınmayı öneriyor, çünkü bu durum daha fazla baş ağrısına yol açabiliyor ve migreni tedavi etmeyi zorlaştırıyor. Başka yayınlar farklı eşikler veriyor; karşılaştırma için baş ağrısı tedavisi ve tehlike işaretleri yazısındaki ilaç aşırı kullanımı bölümüne bakabilirsiniz.

Frontiers in Pain Research'te 2023'te yayımlanan bir derleme (Kebede ve arkadaşları) bu durumun yönetimini şöyle özetliyor:

• En yaygın tedavi, aşırı kullanılan ilacın bırakılmasıdır. Bırakma biçimi ilacın türüne göre değişir: bazı ilaçlar birden kesilebilirken afyon türevi, barbitürat ve benzodiyazepinlerde kademeli azaltma gerekebilir. Bu karar hekimle verilir.
• Çekilme baş ağrısı basit ağrı kesicilerde yaklaşık 10 güne, triptanlarda 4 güne, ergotaminlerde 7 güne kadar sürebiliyor.
• Ayakta ve yatarak bırakma programları arasında etkinlik farkı görülmemiş; derleme ayakta programları öneriyor.
• Bıraktıktan sonra ilk yıl içinde sorunun yinelemesi %20 ile %40 arasında aktarılıyor.
• Yalnızca bırakmayla düzelmeyen hastalar için önleyici tedavi öneriliyor.

Bu anlatımsal bir derlemedir, sistematik değildir. Yazarlar dünya çapında bir yönetim uzlaşması bulunmadığını da belirtiyor.

Önleyici tedavide hangi yollar var?

NHS önleyici seçenekler olarak beta blokerleri, bazı antidepresanları ve epilepsi ilaçlarını, akupunkturu, gevşeme egzersizlerini, bilişsel davranışçı terapiyi ve B2 vitaminini sayıyor. Atakların haftada birden sık olması, kontrolünün zor olması ya da düzenli olarak adet dönemine denk gelmesi hekime başvurmak için neden sayılıyor. Epilepsi ilaçları ayrı bir hastalık için de kullanılan bir gruptur; epilepsinin kendi tedavisi için epilepsi tedavisi: ilaçtan cerrahiye seçenekler sayfasına bakabilirsiniz.

AHS'nin 2024 tarihli görüş bildirisi, CGRP'yi (kalsitonin geni ilişkili peptid) hedefleyen ilaçların migrenin önlenmesinde birinci basamak (ilk tercih edilebilecek) seçenek sayılması gerektiği sonucuna varıyor. Bu ilaçların eski birinci basamak ilaçların yanında ve başka önleyici ilaç sınıflarında başarısız olmayı beklemeden düşünülebileceği belirtiliyor. Bildirinin özetine göre eski önleyici ilaçlar başka hastalıklar için geliştirilip sonradan migrene uyarlandı, etkilerinin sınırlı olması ve yan etkilere katlanmanın güç olması nedeniyle hastalar bu ilaçları çoğu zaman düzenli sürdüremiyor. Aynı özete göre CGRP hedefli ilaçların kanıtı diğer önleyici yaklaşımlardan çok daha geniş, ciddi yan etkiler nadir. Bu bir dernek görüş bildirisidir, sayısal çalışma sonucu içermez ve seçim kişinin durumuna göre yapılır.

AHS 2021 bildirisi ilaç dışı yöntemleri de sayıyor: bilişsel davranışçı terapi, biyogeribildirim, gevşeme, farkındalık ve kabul ve kararlılık terapisi.

Nöromodülasyon cihazlarının migrendeki yeri nedir?

Nöromodülasyon, elektrik akımı, mıknatıs ya da sıcaklık değişikliğiyle sinir veya beyin etkinliğini değiştiren cihazlardır. Amerikan Migren Vakfı'na göre bazıları süren bir atağı durdurmak, bazıları atakları önlemek için kullanılır; çoğu taşınabilir ve cerrahi gerektirmez, bazıları ise cerrahi yerleştirme ister. Vakıf, ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nden (FDA) klirens (piyasaya sürme izni) almış altı cihaz sayıyor:

• Dış (harici) trigeminal sinir uyarıcısı, reçetesiz
• Tek atımlı transkraniyal manyetik uyarıcı
• Girişimsiz vagus siniri uyarıcısı
• Kola takılan uzaktan elektriksel nöromodülasyon bandı (yetişkin ve ergenler)
• Önleyici amaçlı, reçetesiz bir TENS cihazı
• Atakta kullanılan başlık tipi bir cihaz (yetişkinler)

Klirens bir cihaz yoludur, ilaç düzeyinde etkinlik kanıtı anlamına gelmez. Vakfın sayfasında sayısal etkinlik verisi yok, araştırmaların cihazların etkili olabileceğini düşündürdüğü söyleniyor. Vakıf klirens almış cihazları asgari riskli sayıyor ve önemli bir yan etki beklenmediğini belirtiyor. Kalp pili veya omurilik stimülatörü gibi implantı olanların bazı cihazlardan kaçınması gerekiyor, hamilelik için özel olarak klirens almış bir cihaz yok ve bu alandaki araştırma sınırlı. Aynı sayfa ABD'de çoğu sigortacının bu cihazları karşılamadığını ve maliyetin yüksek olabileceğini de belirtiyor.

Migren cerrahisi kanıtlanmış bir tedavi mi?

Hayır, migren cerrahisi yerleşik bir tedavi olarak sunulamaz. 2019 tarihli bir sistematik derleme ve meta-analiz (Vincent ve arkadaşları), baş ve boyundaki tetik bölgelerinde yapılan ameliyatları inceledi: 14 çalışma, 627 hasta, bunların yalnızca üçü randomize çalışma. Ameliyat edilenlerin yaklaşık %38'i (güven aralığı %30-46) 6 ile 12. ay arasında migren ağrısının ortadan kalktığını bildirdi. Üç randomize çalışmada ameliyat edilen 163 hastanın 68'i, kontrol grubundaki 70 hastanın ise 2'si ağrının ortadan kalktığını söyledi; olasılık oranı 21,46, güven aralığı 5,64 ile 81,58 arasında, yani çok geniş.

Yazarlar şu sınırlılıkları sayıyor:

• Hasta seçimi belirsiz, sahte (plasebo) ameliyat gruplarının tanımı belirsiz ve bu gruplar küçük ve dengesiz dağılmış; beklenti ve plasebo etkisi olası.
• Sonuç ölçütleri yeterince kesin değil, çalışma sayısı az, katılımcıların çoğu kadın ve ilaç aşırı kullanımı olabilir.
• Seçilim, gözlemci ve ortalamaya dönüş yanlılığı olasıdır. Yazarlar daha iyi tasarlanmış ve daha uzun izlemli randomize çalışmalar istiyor.

Bildirilen sorunlar arasında geçici şişlik, uyuşma ve ani saplanan ağrı sık görüldü. Şakakta çöküntü, erken dönem baş ağrısı, saç dökülmesi ve morarma bildirilen grupların kabaca %25 ile %75'inde ortaya çıktı. Burun bölgesi ameliyatlarında burun kuruluğu, burun akıntısı ve burun orta duvarındaki eğriliğin kısmen geri dönmesi görüldü. Yazarlar büyük bir istenmeyen olay bildirmedi ve olayların çoğu bir yıl içinde geçti.

Migrende hangi belirtiler beklemeye gelmez?

NHS'ye göre migren sırasında şunlardan biri varsa acil yardım hizmeti aranmalıdır: ani başlayan ve aşırı şiddetli baş ağrısı, konuşma veya hatırlama güçlüğü, görme kaybı ya da çift görme, uyku hali veya bilinç bulanıklığı, nöbet, menenjit belirtileriyle birlikte çok yüksek ateş, vücudun veya yüzün bir yanında güçsüzlük ya da yakın zamanda geçirilmiş baş yaralanması.

Daha az acil ama gecikmemesi gereken durumlar da var. Bir atak 72 saatten uzun sürüyorsa, aura (atak öncesi uyarı belirtileri) bir seferde 1 saatten uzun sürüyorsa ya da kişi hamile veya yakın zamanda doğum yapmışsa NHS acil bir hekim randevusu ya da sağlık hattı öneriyor. Atakların ağırlaşması, haftada birden sık olması veya kontrolünün zor olması da hekime başvuru nedenidir. Muayeneye hazırlık için beyin ve sinir cerrahisi muayenesine hazırlık sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• NHS: Migraine
• Amerikan Baş Ağrısı Derneği uzlaşı bildirisi: Update on integrating new migraine treatments into clinical practice (Headache, 2021)
• Amerikan Baş Ağrısı Derneği görüş bildirisi: CGRP-targeting therapies are a first-line option for the prevention of migraine (Headache, 2024)
• Amerikan Migren Vakfı: What is the Role of Neuromodulation?
• Vincent ve ark.: Extracranial Trigger Site Surgery for Migraine, a systematic review with meta-analysis (Frontiers in Neurology, 2019)
• Kebede ve ark.: Medication overuse headache, a review of current evidence and management strategies (Frontiers in Pain Research, 2023)