Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 06.02.2025
Bel Fıtığının İlk Belirtileri ve Benzer Bel Sorunlarından Farkı
Bel fıtığını düşündüren ilk işaret, bir sinir kökünün alanında bacağa yayılan ağrı, uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlüktür, ama bu belirtiler fıtığa özgü değildir. Omurilik kanalının daralması ve omur kayması da benzer şikâyet verebilir, tek başına bel ağrısının ise fıtık dışında birçok nedeni olabilir. Disk kaymış olsa bile hiç belirti olmayabilir; ayrımı muayene yapar.
Her bel ağrısı bel fıtığının ilk belirtisi midir?
Hayır. Kuzey Amerika Omurga Derneği'ne (NASS) göre bel ağrısının fıtık dışında birçok nedeni olabilir. İngiltere'nin NICE kurumunun kılavuzu (NG59) da hekimin bel ağrısını değerlendirirken başka tanıları düşünmesini ister.
NICE özellikle yeni ya da değişen belirtilerde kanser, enfeksiyon, travma veya spondiloartrit gibi iltihabi romatizmal hastalıkların dışlanmasını istiyor. Bu yüzden ilk belirtinin fıtıktan mı yoksa başka bir nedenden mi kaynaklandığını ayırt etmek için hekim değerlendirmesi gerekir. İlk belirtilerde ne hissedildiği ve ilk günlerde ne yapılacağı Bel Fıtığının İlk Belirtileri Nelerdir? ve Bel Fıtığında İlk 6 Hafta yazılarında ele alınıyor.
Fıtığı düşündüren ilk bulgular hangileridir?
Bulgular bir sinir kökünün alanında ortaya çıkar: bacakta ağrı, uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük. NASS hasta sayfası bu tabloya siyatik diyor.
NASS fıtıkların çoğunun belin en alttaki iki diskinde oluştuğunu belirtiyor. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) de siyatiğin en sık nedeni olarak disk kaymasını gösteriyor ve bunun yaş ilerledikçe daha olası hale geldiğini yazıyor. Disk kayması sessiz de seyredebildiği için belirti olmadan MR'da görülen bir fıtık ilk belirti sayılmaz. Belirtisi başlayanlarda ise NHS'e göre siyatik çoğunlukla birkaç hafta ile birkaç ay arasında geçer, daha uzun da sürebilir. Belirtilerin ayrıntılı örüntüsü Bel Fıtığının Belirtileri Nasıl Olur? yazısında anlatılıyor.
Hangi durumlar fıtığa benzer belirti verir?
Bacak belirtisi veren yalnızca fıtık değildir. NHS siyatiğin nedenleri arasında disk kaymasının yanı sıra omurilik kanalının daralmasını (spinal stenoz), omurun öne kaymasını (spondilolistezis) ve bel yaralanmasını sayıyor. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi'nin hasta sitesi OrthoInfo, ilk ikisinin tipik tablosunu tarif ediyor ve ABD nüfusunun yaklaşık %4-6'sında spondilolizis (omurdaki stres kırığı) veya spondilolistezis bulunduğunu söylüyor.
| Durum | Tipik tablo | Yaş ve not |
|---|---|---|
| Disk fıtığı (siyatik) | Bacakta ağrı, uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük. Duruşa bağlı tipik bir örüntü tarif edilmiyor. | Siyatik genellikle 30-50 yaşta (NASS); disk kayması yaşla daha olası (NHS). |
| Spinal stenoz | Kalça ve bacakta ağrı, uyuşma veya karıncalanma, bacakta güçsüzlük. Öne eğilince veya oturunca rahatlar, dik durma ve yürümeyle artar; bir ya da iki sokaktan fazla yürümek şiddetli ağrı veya güçsüzlük getirebilir. | En sık 60 yaş üzerinde, kadın ve erkekte eşit sıklıkta. OrthoInfo, 50 yaşına gelindiğinde insanların yüzde 95'e varan bölümünde omurgada yıpranma değişikliği bulunduğunu yazıyor. |
| Spondilolistezis (dejeneratif tip) | Bacakta ve/veya belde ağrı, uzun süre ayakta kalmak ya da yürümekle güçsüzlük hissi; öne eğilmek veya oturmakla çoğu zaman azalır. | Kadınlarda ve 50 yaş üzerinde daha sık. Belirti vermeyebilir. |
| Spondilolistezis (istmik tip) | Aktiviteyle ilişkili bel ağrısı, bazen bacak ağrısı. | Genellikle ergenlikte oluşan bir stres kırığına dayanır ve erişkinliğe kadar fark edilmeyebilir. |
Bu ayrım ipucu verir, tanı koydurmaz. Öne eğilince rahatlamak stenozu ve dejeneratif kaymayı düşündürse de belirtinin hangi pozisyonda arttığını hekimin yorumlaması gerekir. OrthoInfo istmik tipte yaşlı hastalarda stenoz tipi belirtilerin de gelişebileceğini belirtiyor; yani tablolar iç içe geçebilir ve hekim belirtileri, muayene bulgularını ve gerektiğinde görüntüleme sonuçlarını birlikte değerlendirir.
Ayrım tedaviyi de değiştirir. NICE akut ve şiddetli siyatikte epidural enjeksiyonu düşünülebilir sayarken, merkezi kanal darlığına bağlı yürüme ağrısında (nörojenik kladikasyon) bu enjeksiyonun kullanılmamasını istiyor.
İlk belirtilerde MR gerekir mi?
Alarm belirtisi yoksa ilk belirtilerde rutin görüntüleme önerilmiyor. NICE, uzman olmayan ortamlarda bel ağrısı ve siyatik için rutin görüntülemeyi önermiyor; uzman ortamında da yalnızca sonucun yönetimi değiştirmesi olası ise görüntülemenin düşünülmesini istiyor.
NHS tanının çoğu zaman belirtilerden konabildiğini, muayenenin de yapılabileceğini, belirtiler düzelmezse MR gibi ek tetkikler istenebileceğini yazıyor. NASS hasta sayfası muayenede düz bacak kaldırma testinin pozitif çıkmasının siyatiği düşündürdüğünü, MR, BT veya miyelografinin (kontrast maddeyle omurga kanalının görüntülenmesi) sinir sıkışmasını gösterebildiğini belirtiyor. Stenoz veya omur kayması düşünülüyorsa OrthoInfo öne ve arkaya eğilerek çekilen röntgenleri, sinirler için MR'ı, kemik ayrıntısı için BT'yi sayıyor. Tanı sürecinin ayrıntısı Bel Fıtığı Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır? yazısında anlatılıyor.
Hangi bulgular fıtık dışı ya da acil bir nedeni düşündürür?
Bazı bulgular fıtık dışındaki nedenlerin araştırılmasını gerektirir. NHS, çok yüksek ateş, nedeni açıklanamayan kilo kaybı, sırtta şişlik veya geceleri kötüleşen ağrı varsa aile hekimine başvurulmasını öneriyor. NHS siyatikte ev önlemlerine rağmen birkaç hafta içinde düzelme olmaması, belirtilerin kötüleşmesi ya da günlük işlerin engellenmesi durumunda da aile hekimine başvurulmasını öneriyor.
Bazıları ise henüz tanı konmamış olsa bile beklemeden acil servise gitmeyi gerektirir. Makat veya genital çevresinde uyuşma, idrar yapamama, idrar ya da dışkı kontrolünü kaybetme, bir ya da iki bacakta his kaybı, siyatiğin iki tarafta birden görülmesi ve ciddi bir kazanın ardından başlayan ağrı NHS'in acil listesinde yer alıyor. Tedavi seçeneklerinin tamamı için Bel Fıtığı Tedavisi sayfasına bakılabilir.
Kaynaklar
- Herniated Lumbar Disc, North American Spine Society (Know Your Back)
- Slipped disc, NHS
- Sciatica, NHS
- NICE NG59: Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management
- Lumbar Spinal Stenosis, OrthoInfo (American Academy of Orthopaedic Surgeons)
- Adult Spondylolisthesis in the Low Back, OrthoInfo (American Academy of Orthopaedic Surgeons)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: Bel Fıtığı