Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 22.04.2025
Ameliyatsız Bel Fıtığı Tedavisi Nedir? Nasıl Yapılır?
Ameliyatsız bel fıtığı tedavisi, fıtıklaşan diskin cerrahiyle çıkarılmadığı; hareketi sürdürme, ağrı yönetimi, egzersiz ve gerektiğinde enjeksiyonla belirtilerin hafifletilmeye çalışıldığı yaklaşımların tümüdür. Amerikan Nörolojik Cerrahlar Birliği'ne (AANS) göre siyatik belirtileri yaklaşık 10 kişiden 9'unda zamanla düzelir. Yöntemlerin kanıt düzeyi ise birbirinden çok farklıdır.
Bel fıtığı ameliyat olmadan düzelir mi?
Çoğu kişide belirtiler zamanla düzelir. AANS, fıtıklaşmış disklerin çoğunun ameliyat gerektirmediğini, iyileşme süresinin birkaç günden birkaç haftaya kadar değiştiğini bildiriyor. Kuzey Amerika Omurga Derneği'nin (NASS) 2012 kılavuzu ise güvenilir bir doğal seyir verisi bulunmadığını belirterek, çalışma grubunun görüşü olarak hastaların çoğunun tedaviden bağımsız düzeleceğini ve fıtıkların sıklıkla küçüleceğini yazıyor.
Bu, her hastanın ameliyatsız yoldan sonuç alacağı anlamına gelmiyor. Hollanda'da 6-12 haftadır siyatiği olan 283 kişiyle yapılan çalışmanın BMJ'de yayımlanan iki yıllık sonuçlarında, ameliyatsız izlem grubundaki 142 kişiden 62'si (%44) sonunda ameliyat oldu. İki yıl boyunca engellilik puanları gruplar arasında anlamlı farklılık göstermedi; erken ameliyat bacak ağrısını daha hızlı hafifletti, ancak bu üstünlük altıncı aydan sonra anlamlı değildi. Tüm katılımcıların %20'si iki yıl sonunda sonuçtan memnun değildi. Fıtığın tanısı, nedenleri ve genel tedavi çerçevesi için Bel Fıtığı Tedavisi sayfasına bakılabilir.
İlk haftalarda hareket mi, istirahat mi?
Kaynaklar hareketli kalmaktan yana. AANS yatak istirahatini önermiyor; aktiviteyi 2-3 gün sınırlayıp tolere edildiği ölçüde yürümeyi öneriyor. NICE'ın bel ağrısı ve siyatik kılavuzu (NG59) normal aktivitelere devam etmeyi teşvik eden bilgilendirmeyi ve ağrılı bir atak sırasında grup egzersiz programını düşünmeyi öneriyor. Programın biyomekanik, aerobik ya da zihin-beden yaklaşımlarından oluşabileceğini, seçimde kişinin ihtiyaç, tercih ve kapasitesinin gözetilmesi gerektiğini de ekliyor. Günlük planlama için Bel Fıtığında İlk 6 Hafta yazısı var.
İlaçlarda görüşler ayrışıyor. AANS, uygunsa ibuprofen gibi bir antienflamatuvar ilacı öneriyor. NICE ise siyatikte steroid olmayan antienflamatuvar ilaçların (NSAİİ) zararlarının farkında olunmasını, yarar kanıtının sınırlı olduğunu belirtiyor ve kullanılacaksa en düşük etkili dozun en kısa süre verilmesini istiyor. NICE ayrıca siyatik için gabapentinoidleri, diğer epilepsi ilaçlarını, ağızdan kortikosteroidleri ve benzodiyazepinleri önermiyor; gerekçesi genel olarak yarar kanıtı bulunmaması ve zarar kanıtı olması. Bu ilaçlardan birini zaten kullanıyorsanız kendi başınıza bırakmayın; NICE, bırakmayla ilgili sorunların hekimle konuşulmasını istiyor.
Fizik tedavi, traksiyon ve manuel tedavi için kılavuzlar ne diyor?
Burada kılavuzlar birbirinden ayrılıyor. NICE traksiyonu, bel kemerini ve korseyi önermiyor; NASS 2012 ise traksiyon için ne lehte ne aleyhte öneri verebilecek kadar kanıt bulamıyor. AANS'nin hasta sayfası fizik tedavi kapsamında pelvik traksiyonu, masajı, ultrasonu ve elektriksel kas uyarımını sayıyor; NICE ultrason ile TENS'i (ciltten elektriksel sinir uyarımı) de önermiyor.
| Uygulama | NICE NG59 | NASS 2012 kılavuzu |
|---|---|---|
| Traksiyon | Önerilmez | Kanıt yetersiz, öneri yok |
| Manuel tedavi ve manipülasyon | Yalnızca egzersizi de içeren bir tedavi paketinin parçası olarak düşünülebilir | Belirti hafifletme için bir seçenek (C derecesi); işlevsel sonuç için öneri yok (kanıt yetersiz) |
| Egzersiz ve fizik tedavi | Ağrılı atak sırasında grup egzersiz programı düşünülebilir | Tek başına fizik tedavi veya egzersiz programı için öneri yok (kanıt yetersiz); hafif ve orta şiddetli belirtide sınırlı süreli yapılandırılmış egzersiz, uzlaşı görüşüyle bir seçenek |
| Gabapentin ve benzeri ilaçlar | Önerilmez | Gabapentin için öneri yok (kanıt yetersiz) |
Traksiyonun ayrıntılı değerlendirmesi için Bel Fıtığında Traksiyon (Bel Germe) İşe Yarar mı? yazısına bakılabilir.
Enjeksiyon ne kadar yardımcı olur?
Epidural steroid enjeksiyonu (sinir köklerinin çevresindeki epidural aralığa kortikosteroid verilmesi) kısa vadede küçük bir yarar sağlıyor. Cochrane'in 2020 incelemesine (25 çalışma, 2470 katılımcı) göre bacak ağrısındaki ve işlev kaybındaki düzelme muhtemelen hafiftir ve hastalar ile hekimler bu farkı önemli bulmayabilir. NICE, ani başlayan şiddetli siyatik için bölgeyi uyuşturan bir ilaçla (yerel anestezik) steroidin birlikte verildiği epidural enjeksiyonu bir seçenek olarak görüyor; NASS 2012 transforaminal yolla (omurlar arasındaki sinir çıkış aralığından) yapılan epidural steroidin bir kısım hastada 2-4 haftalık ağrı rahatlaması sağladığını, 12. aydaki etkisi için ise öneri verilemediğini belirtiyor. NASS ayrıca epidural enjeksiyonların kontrastlı floroskopi (gerçek zamanlı röntgen görüntüleme) eşliğinde yapılmasını öneriyor (A derecesi); amaç ilacın doğru noktaya ulaşmasını sağlamak. Karar vermeden önce işlemin risklerini de öğrenin; ayrıntılar Bel Fıtığında Epidural Enjeksiyonun Riskleri yazısında.
Difüzyonel yama bu seçenekler arasında nerede duruyor?
ArtCure difüzyonel yama, cilde yapıştırılan (transdermal), bitkisel yağ karışımı içeren bir yamadır; iğne, kesi veya anestezi içermez. Bel fıtığında kullanımına ilişkin kanıt çok sınırlıdır.
Çıkar beyanı: Doç. Dr. Mehmet Sorar, bu yamanın ABD patentlerinde buluş sahipleri arasında yer almaktadır.
Önerilen mekanizmaya göre yağlar fıtıklaşan diski hipoozmolar (iç ozmotik basıncı düşük) hale getirir, su diskin çekirdeğinden çıkar ve kitle küçülür. 2017 çalışmasının yazarları bu açıklamayı varsayım olarak sunuyor; çalışmada tedavi sonrası disk boyutunu ölçen bir görüntüleme ya da doku ölçümü yok.
Plasebo yamayla karşılaştıran bu çalışmaya 120 kişi alındı, 79'u analiz edildi; önceki bel ameliyatı, kanal darlığı veya belirgin bacak güçsüzlüğü olanlar dışarıda bırakıldı. Yazarlar makalede grupları rastgele oluşturmadıklarını belirtiyor; dağıtım hastane dosya numarasının son hanesine (tek ya da çift) göre yapılmış. Gruplar başlangıçta dengeli değildi. Plasebo grubunun sonuçları yalnızca üçüncü güne kadar verildiği için bir aylık plasebo kontrollü karşılaştırma yok; plasebo yaması uygulananlar da üçüncü günde düzelme gösterdi. Makale yama grubu için olumsuz olay listelemiyor ama hiç olmadığını da söylemiyor; plasebo grubunda iki kişide su toplamış cilt lezyonu bildirilmiş. Yazarlar uygulamadan yaklaşık 8-24 saat sonra ağrının geçici olarak artabileceğini yazıyor ve yamayı kanal darlığı, omurgada dengesizlik, ileri güç kaybı veya idrar ve dışkı kontrolü sorunu olanlar için önermiyor. Yazarlar yalnızca plasebo ile karşılaştırma yapabildiklerini, çalışma süresinin kısa olduğunu ve görüntüleme kanıtının bulunmadığını kabul ediyor. Yamanın ameliyata alternatif olup olmadığı bu çalışmayla gösterilmiş değildir. Yöntemin ayrıntıları difüzyonel yama sayfasında yer alıyor.
Hangi belirtilerde beklemeden başvurulmalı?
İdrar veya dışkı kontrolünün kaybı, genital ya da makat bölgesinde his kaybı ve belirgin bacak güçsüzlüğü beklemeden acil değerlendirme gerektirir. AANS bu listeye yayılmış (metastatik) kanser öyküsünü, bacağa yayılan ağrıyla birlikte yakın zamanda geçirilen belirgin enfeksiyonu veya ateşi ve düşme ya da yaralanma sonrası başlayan ağrıyı da ekliyor.
Belirtiler dört haftadan uzun sürerse AANS bir omurga uzmanına, örneğin nöroşirürjiye yönlendirmeyi öneriyor. Ameliyat için AANS; günlük aktiviteyi sınırlayan bacak ağrısını, ilerleyen güçsüzlüğü, yürümede güçlüğü ya da ilaç ve fizik tedavinin yetersiz kalmasını sayıyor; yine de ameliyatın her durumda işe yarayacağının garantisi yoktur. Zamanlama konusunda kaynaklar tam örtüşmüyor. NASS 2012, belirtileri ameliyatı gerektirecek ağırlıktaysa altı aydan önce ameliyatı öneriyor (B derecesi) ve erken ameliyatı daha hızlı iyileşme ile daha iyi uzun dönem sonuçla ilişkilendiriyor; yukarıdaki Hollanda çalışmasında ise iki yılda engellilik puanları farklı çıkmadı. NICE de ameliyatsız tedavi ağrıyı veya işlevi düzeltmediğinde ve görüntüleme bulguları şikayetlerle uyumluysa dekompresyonu (sinir üzerindeki baskıyı kaldıran ameliyatı) düşünmeyi öneriyor. Süreç için Bel Fıtığı Ne Zaman Ameliyat Gerektirir? yazısına bakılabilir; karar muayeneyle verilir.
Kaynaklar
- Herniated Disc, American Association of Neurological Surgeons
- NICE NG59: Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management
- NASS Evidence-Based Clinical Guidelines: Diagnosis and Treatment of Lumbar Disc Herniation with Radiculopathy (2012)
- Prolonged conservative care versus early surgery in patients with sciatica caused by lumbar disc herniation: two year results of a randomised controlled trial, BMJ 2008
- Epidural corticosteroid injections for lumbosacral radicular pain, Cochrane Database of Systematic Reviews 2020
- Effects of Artcure Diffusional Patch application on pain and functional status in lumbar disc herniation patients, Turkish Journal of Medical Sciences 2017 (yazar el yazması)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: Bel Fıtığı