Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 24.04.2025
Bel Fıtığı Rehberi: Nedir, Neden Olur, Nasıl Tedavi Edilir?
Bu rehber bel fıtığıyla ilgili üç temel soruyu yanıtlıyor: nedir, neden olur, nasıl tedavi edilir? Kısaca, diskin iç kısmı dış halkadaki bir çatlaktan taşar ve sinir köküne baskı yaparsa bacağa yayılan ağrı, uyuşma ya da güçsüzlük görülür. Kaynakların hemfikir olduğu, ayrıştığı ve rakam vermediği yerler ayrı ayrı gösteriliyor.
Bel fıtığı nedir, MR bulgusu neden tek başına yetmez?
Her diskte jel kıvamında bir çekirdeği çevreleyen sert, lifli bir halka bulunur; fıtıkta çekirdek bu halkadaki çatlaktan dışarı çıkar. Kuzey Amerika Omurga Derneği (NASS) fıtıkların çoğunu belin en alttaki iki diskinde görüyor. Siyatik (bacağa yayılan sinir ağrısı, uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük) insanların yaklaşık yüzde 1-2'sini etkiler ve genellikle 30-50 yaşları arasında görülür. NASS, belde tek başına ağrının fıtık dışında pek çok nedeni olabileceğini de belirtiyor.
Görüntüde fıtık görmek, belirtinin nedeninin fıtık olduğu anlamına gelmez. Brinjikji ve arkadaşlarının 2015 derlemesine göre belirtisi olmayan kişilerde diskte taşma görülme oranı 20 yaşında yüzde 30, 80 yaşında yüzde 84; protrüzyon (fıtığın tabanı geniş, ucu dar biçimi) yüzde 29'dan yüzde 43'e, disk dejenerasyonu yüzde 37'den yüzde 96'ya çıkıyor. Yazarlar birçok görüntüleme bulgusunun normal yaşlanmanın parçası olabileceğini ve ağrıyla ilişkisiz kalabileceğini, bulguların hastanın klinik tablosuyla birlikte yorumlanması gerektiğini söylüyor. İngiltere sağlık hizmeti NHS de birçok kişinin diskinin kaydığını hiç öğrenmediğini yazıyor.
Neden olur, kaynaklar neyi söylüyor?
NHS disk kaymasının yaşlanma, ağır yükleri yanlış teknikle kaldırma ya da çok zorlayıcı egzersiz, uzun süre oturma veya araç kullanma, hareketsizlik ve fazla kilo nedeniyle ortaya çıkabileceğini yazıyor ve nikotinin disk dokusunu zayıflattığını ekliyor. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi'nin hasta sitesi OrthoInfo benzer bir liste veriyor; sigaranın diske giden oksijeni azalttığına "inanıldığını" söylüyor, yani mekanizmayı kesin bilgi olarak sunmuyor. Her iki kaynak da etkenleri listeliyor, risk artışına dair rakam vermiyor. Hangi etkenin ne kadar kanıta dayandığı bel fıtığını tetikleyen şeyler yazısında ayrıca ele alınıyor.
Kendiliğinden küçülür ve geçer mi?
Çoğu kişide belirtiler zamanla düzelir. NASS hasta sayfası yeni ya da yakın zamanlı akut fıtığı olan hastaların yüzde 80-90'ının ameliyatsız düzeldiğini bildiriyor. İyileşme süresi için NHS diskin yavaş yavaş düzeldiğini, OrthoInfo ise çoğu hastanın 3-4 ayda belirtisiz hale geldiğini yazıyor; bazı kişiler iyileşme sırasında ağrı dönemleri yaşıyor. OrthoInfo ameliyatsız tedavilerin diski iyileştirmediğini, vücut diski iyileştirirken belirtileri hafiflettiğini ve birçok olguda fıtığın doğal olarak çözülüp emildiğini belirtiyor.
Fıtığın tipi bu seyri etkiliyor. Chiu ve arkadaşlarının 2015 sistematik derlemesi (31 çalışma, olasılık hesabına uygun 9 çalışma) kendiliğinden gerileme oranını sekestrasyonda (diskten kopmuş parça) yüzde 96, ekstrüzyonda (fıtık kenarlarının tabandan geniş olması) yüzde 70, protrüzyonda yüzde 41, taşmada yüzde 13 buldu. Tam çözülme sekestre disklerde yüzde 43, ekstrüze disklerde yüzde 15 idi. Ayrıntı için bel fıtığının küçülmesi yazısına bakabilirsiniz.
Nasıl tedavi edilir, kaynaklar nerede ayrışıyor?
Başlangıç tedavisi çoğu zaman ameliyatsızdır: OrthoInfo, ameliyatın ancak ameliyatsız bir dönem belirtileri gidermediğinde ya da kas güçsüzlüğü, yürüme güçlüğü veya mesane ve bağırsak kontrolü kaybı varsa önerildiğini yazıyor. İngiltere'nin NICE kılavuzu da bireyin kendini yönetmesine yardımcı bilgi verilmesini ve normal etkinliklerin sürdürülmesini öneriyor. Bazı konularda ise kaynaklar aynı şeyi söylemiyor:
| Konu | Bir kaynak | Başka bir kaynak |
|---|---|---|
| Dinlenme | OrthoInfo: bir iki günlük yatak istirahati genellikle ağrıyı hafifletir, daha uzun olmamalı | NHS: ağrı çok şiddetliyse başta dinlenmek gerekebilir; hafif egzersize olabildiğince erken başlamak iyileşmeyi hızlandırır |
| Korse ve traksiyon | NICE: bel kemeri, korse ve traksiyon sunulmamalı | NASS hasta sayfası: korse ağrıyı hafifletebilir ama diski iyileştirmez |
| İltihap giderici ağrı kesiciler | OrthoInfo: ağrıyı hafifletmeye yardımcı olabilir | NICE: siyatikte yararı sınırlı, zarar riski var |
| Epidural steroid enjeksiyonu | NICE: akut ve şiddetli siyatikte düşünülebilir | OrthoInfo: kısa süreli ağrı hafiflemesi sağlayabilir |
NASS'a göre ameliyat olarak en sık yapılan işlem diskektomidir (fıtığın kısmen çıkarılması); bacak ağrısı için bel ağrısına göre daha etkilidir ve bacak gücünü her zaman tam geri getirmeyebilir. Tüm seçeneklerin kanıt düzeyi ameliyatsız bel fıtığı tedavisi yazısında, ameliyatın yöntemleri ve riskleri bel fıtığı ameliyatı sayfasında anlatılıyor.
Fıtık tekrar eder mi?
Evet, tekrarlayabilir, ama kaynaklar oranı birbirinden çok farklı veriyor. OrthoInfo, ister ameliyatlı ister ameliyatsız tedavi olsun yaşam boyunca yüzde 20-25'e varan bir yeniden fıtıklaşma olasılığından söz ediyor. NASS hasta sayfası diskektomi sonrası tekrarı yaklaşık yüzde 5 olarak veriyor ve bu rakam için bir izlem süresi belirtmiyor. İki rakamın ölçüm biçimi aynı olmayabilir; hangisinin sizin durumunuza daha yakın olduğunu hekiminizle konuşmanız gerekir.
Hangi bel fıtığı belirtileri acil sayılır?
NHS, kalça veya makat çevresinde ve genital bölgede uyuşma, idrar yapamama, idrarı veya dışkıyı tutamama, bir ya da iki bacakta his kaybı ve ciddi bir kazanın ardından başlayan bel ağrısında acil servise başvurulmasını öneriyor; bu belirtilerde 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. OrthoInfo, mesane veya bağırsak kontrolünün kaybının kauda ekina sendromunun (bel omurgasının alt ucundaki sinir demetinin ağır sıkışması) belirtisi olabileceğini ve acil müdahale gerektirdiğini belirtiyor. NHS ayrıca ağrı kesicilere rağmen ağrı sürüyorsa ya da birkaç hafta içinde düzelmiyorsa hekime başvurulmasını söylüyor. Tüm seçeneklere genel bir bakış için bel fıtığı tedavisi ana sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Slipped disc, NHS
- Herniated Lumbar Disc, North American Spine Society (Know Your Back)
- Herniated Disk in the Lower Back, OrthoInfo (AAOS)
- NICE NG59: Low back pain and sciatica in over 16s
- The probability of spontaneous regression of lumbar herniated disc: a systematic review, Clinical Rehabilitation 2015
- Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations, American Journal of Neuroradiology 2015
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: Bel Fıtığı