Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 18.11.2025
Parkinson Plus Tedavisi Ankara: Tedavi Süreci Hakkında Bilgiler
Parkinson Plus bakımı bir değerlendirme ve tanı aşamasıyla başlar, ardından belirtilere yönelik ilaç ve terapilerle çok disiplinli bir ekip tarafından sürdürülür. Hastalığı durduran bir tedavi bilinmiyor, bu yüzden bakım belirtilere odaklanır. Bu sayfa sürecin adımlarını ve bir bakım hizmetini değerlendirirken sorulabilecekleri anlatır; merkez adı vermez, sıralama yapmaz.
Değerlendirme aşamasında neler yapılır?
Değerlendirme, belirtilerin ve gidişin dikkatle gözden geçirilmesiyle yürür; tanıyı koyduran tek bir test yoktur. NHS, MSA'yı bir nörologun belirtilere, sürelerine ve kötüleşme hızına bakarak tanıdığını, erken belirtilerin Parkinson hastalığına benzeyebildiğini belirtiyor. PSP için tanı, Parkinson hastalığı gibi diğer durumlar dışlandıktan sonra belirti örüntüsüne dayanıyor.
Değerlendirmede genellikle şunlar yer alır:
- belirtilerin ve hastalık öyküsünün ayrıntılı gözden geçirilmesi
- gerektiğinde beyin görüntülemesi (DLB için MR, BT veya SPECT) ve diğer nedenleri dışlamaya yönelik kan testleri
- zihinsel yetenek, bellek veya dil testleri
Tedavi planı neleri hedefler?
Plan, belirtileri azaltmayı ve işlevleri korumayı hedefler. Lamb ve arkadaşlarının derlemesi PSP ve CBD için hastalığı değiştiren bir tedavi bulunmadığını, onaylı hiçbir ilacın belirtileri güvenilir biçimde denetlemediğini ve önerilerin çoğunlukla başka hastalıklardan, olgu serilerinden veya uzman görüşünden geldiğini söylüyor. Levodopanın yararı çoğu zaman küçük ve kısa süreli kalıyor; zayıf levodopa yanıtı PSP ve CBD tanı tablosunun bir parçası sayılıyor.
NHS sayfaları adımları şöyle çiziyor: MSA'da baş dönmesi ve uyku sorunları için ilaçlar, yutma ve iletişim için konuşma terapisi, fizyoterapi ve uğraşı terapisi; PSP'de katılık için ilaçlar, terapiler, göz sorunları için botulinum toksini veya özel gözlükler, ağır yutma güçlüğünde besleme tüpü; DLB'de halüsinasyon, şaşkınlık, uyku hali, hareket ve uyku sorunları için ilaçlar; NHS bu ilaçların belirtileri belki birkaç yıl denetleyebildiğini söylüyor. Hangi belirtiye hangi seçeneğin uygun olduğu Parkinson Plus sendromu: bu yolculukta bir harita sayfasında ele alınıyor.
Bakım ekibinde kimler yer alır?
Bakım tek bir hekimin değil bir ekibin işidir. Lamb ve arkadaşları PSP ve CBD için ekibin şu alanları kapsadığını yazıyor:
- nöroloji
- fizyoterapi ve uğraşı terapisi
- konuşma ve dil terapisi
- beslenme danışmanlığı (diyetisyen)
- göz hekimliği
- psikoloji
- palyatif bakım
NHS, konuşma terapisini hem yutma hem iletişim sorunları için, botulinum toksini veya özel gözlükleri ise PSP'deki göz sorunları için sayıyor. Her hastada hepsi aynı anda gerekmez; ekip belirtilerin ortaya çıkışına göre genişler. Hekim seçerken sorulabilecek sorular Parkinson Plus tedavisi doktoru sayfasında yer alıyor.
Ameliyat ve beyin pili bu süreçte nerede durur?
Beyin pili (derin beyin stimülasyonu, DBS) bu hastalıklarda bakım sürecinin kanıtlanmış bir parçası değildir. Artusi ve arkadaşlarının sistematik derlemesi atipik parkinsonizmde DBS'yi inceleyen 25 çalışma ve 66 hasta buldu: 31'i PSP, 22'si MSA, 12'si DLB. Çalışmaların yalnızca üçü randomize kontrollüydü ve çoğunda yanlılık riski yüksekti. Yazarlar mevcut kanıtın DBS'yi desteklemediği sonucuna varıyor; ileri Parkinson hastalığında yerleşik olan yöntem, uzman görüşü ve çalışma eksikliği nedeniyle atipik parkinsonizmde önerilmiyor.
Derlemede üç işaret not edilmiş: subtalamik çekirdek (beynin derinindeki bir hareket denetim bölgesi) uyarımı alan MSA hastalarında sık bilişsel ve davranışsal sorunlar, DLB'de Meynert bazal çekirdeği uyarımı çalışmalarında düşük komplikasyon oranları ve PSP'deki distoninin (istemsiz kas kasılması) globus pallidus uyarımına olası iyi yanıtı. Derleme hastalık bazında sayı vermiyor ve bu işaretler DBS'nin önerildiği anlamına gelmiyor. Bir merkez DBS'yi bu hastalıklar için rutin bir seçenek olarak sunuyorsa dayandığı çalışmanın sorulması yerinde olur.
Wen ve arkadaşları yalnızca PSP'yi inceledi: 14 çalışma, 39 hasta, bunların 35'inde pedunkülopontin çekirdek uyarımı. Çoğunda uyarım açıkken UPDRS adlı ölçeğin hareket puanı daha düşüktü ama fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (12 aydan kısa izlemde 9 hasta, p = 0,051; 12 ay ve üzeri izlemde 9 hasta, p = 0,151). Yüzde 30'dan fazla düzelmeye, makalenin tablosuna göre tek taraflı uyarımlı 5 olgunun hiçbirinde, iki taraflı uyarımlı 14 olgunun ikisinde ulaşıldı (tablo kendi içinde sayı tutarsızlığı taşıyor). Kanama (iki hastada ameliyat sırasında), geçici isteksizlik, çift görme ve konuşma bozukluğu gibi yan etkiler bildirildi. Yazarlar PSP'de DBS'nin etkili olduğunun gösterilmediğini, bazı hastaların yarar görebileceğini, ancak çalışmaların az ve yanlılığa açık olduğunu belirtiyor. TMS için durum Parkinson Plus ve TMS sayfasında ayrıca anlatılıyor.
Ankara'da bir bakım hizmeti değerlendirilirken hangi ölçütlere bakılabilir?
Burada merkez adı, sıralama veya üstünlük iddiası yer almaz. Ankara'da ya da başka bir şehirde bir hizmeti değerlendirirken şu tarafsız ölçütlere bakılabilir:
- Tanıyı koyan hekimin Parkinson hastalığı ve diğer nedenleri nasıl dışladığını, tanının ne kadar kesin olduğunu açıklaması
- Planın hastalığa ve ortaya çıkan belirtilere göre kurulması
- Fizyoterapi, konuşma ve dil terapisi, uğraşı terapisi, beslenme ve göz sorunları için erişim veya yönlendirme
- Palyatif bakımın ekibin bir parçası olarak anılması
- Hastalığı durduran bir tedavi vaat edilmemesi; TMS ve DBS gibi seçeneklerin kanıt düzeyinin açıkça söylenmesi
Bu ölçütler bir merkezin iyi ya da kötü olduğunu söylemez, yalnızca sorulacak noktaları gösterir. Hastalığın genel resmi için Parkinson Plus ana sayfasına bakabilirsiniz.
Takip sırasında hangi değişiklikler beklemeden bildirilmelidir?
Ayağa kalkınca bayılma, yutarken sık öksürme, ateşle birlikte öksürük ve yeni bir düşme sonrası yaralanma bir sonraki randevuyu beklemeden bakım ekibine bildirilmelidir. Yutarken boğulma, nefes darlığı veya ciddi bir yaralanmada acil yardım isteyin. NHS, MSA'da baş dönmesi veya bayılmayı belirtiler arasında sayıyor ve PSP ile ilgili sayfasında ağır yutma güçlüğünde besleme tüpünün gündeme geldiğini belirtiyor.
İlaç değişikliklerini de ekiple yapın: yarar görmediğiniz bir ilacı kendi başınıza kesmeyin. Acil serviste veya başka bir hekimde yeni ilaç yazılırken tanıyı söyleyin; bazı antipsikotiklerin Lewy cisimcikli demansta neden sakıncalı olduğu yol haritası sayfasında anlatılıyor.
Kaynaklar
- NHS: Multiple system atrophy (MSA)
- NHS: Progressive supranuclear palsy (PSP)
- NHS: Dementia with Lewy bodies
- Lamb ve arkadaşları, Progressive Supranuclear Palsy and Corticobasal Degeneration: Pathophysiology and Treatment Options (2016)
- Artusi ve arkadaşları, Deep brain stimulation for atypical parkinsonism (2022)
- Wen ve arkadaşları, The Application of Deep Brain Stimulation for Progressive Supranuclear Palsy (2022)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş