Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 04.12.2025
Parkinson Plus ve TMS: Araştırma Kanıtı Ne Diyor?
Parkinson Plus sendromlarında TMS'nin (manyetik uyarımın) yarar sağladığı kanıtlanmış değildir. Multisistem atrofide ameliyat gerektirmeyen (invaziv olmayan) beyin uyarımını inceleyen dokuz küçük çalışma, PSP'de 20 kişilik tek seanslı bir deneme, CBD'de iki kişilik bir olgu bildirimi var; Lewy cisimcikli demansta yayımlanmış bir tedavi denemesine rastlanmadı. Bildirilen sonuçlar arasında hastalığın ilerlemesi veya yaşam süresi yok.
TMS için resmi onay ve kılavuz durumu nedir?
MSA, PSP, CBD ve DLB, TMS için bilinen bir resmi kullanım alanı değildir. Cleveland Clinic'in saydığı ABD FDA izinli kullanımlar depresyon, aurası olan migrenin akut tedavisi, obsesif kompulsif bozukluk ve sigarayı bırakmaya kısa süreli destektir. Parkinson hastalığı bile izin dışında, araştırılan alanlar arasında geçiyor; MSA, PSP, CBD ve DLB ise listede yok.
Lefaucheur ve arkadaşlarının Avrupa kılavuzu 2018 sonuna kadarki literatürü değerlendiriyor. Kesin etkinlik (A düzeyi) yalnızca üç uygulamada, olası etkinlik (B düzeyi) ise Parkinson hastalığının hareket belirtileri veya depresyonu dahil bir dizi alanda saptanmış. Kılavuzun özeti, başka hiçbir durumda A veya B düzeyine ulaşılmadığını belirtiyor; MSA, PSP, CBD ve DLB listelenen alanlar arasında değil. Parkinson hastalığındaki bu bulgu, ayrı bir hastalık olan Parkinson Plus sendromları için geçerli sayılamaz. Yazarlar ayrıca istatistiksel olarak desteklenen bir yararın otomatik olarak klinik açıdan anlamlı olmadığını da hatırlatıyor.
Multisistem atrofide ne biliniyor?
Zhang ve arkadaşlarının 2021 sistematik derlemesi MSA'da invaziv olmayan beyin uyarımını (TMS dahil) inceledi ve ortaya koyduğu tablo küçüktür:
- Toplam 9 çalışma ve 123 MSA katılımcısı; beşi parkinsonizmin öne çıktığı tür (MSA-P), üçü beyincik türü (MSA-C), biri karma.
- Dört çalışma gerçek uyarımı sahte (sham) uyarımla karşılaştıran randomize denemeydi; katılımcı sayıları 19, 15 (MSA-P), 6 ve 50 (MSA-C) idi. Diğerleri 9 kişilik kontrolsüz bir çalışma, başka hasta gruplarıyla karşılaştıran iki çalışma ve iki tek hasta raporuydu.
- En büyük deneme, 50 MSA-C hastasında beyinciğe 10 seans aralıklı theta-burst uyarımı (kısa darbe kümeleriyle yapılan bir TMS türü) uyguladı ve ataksi (denge ile koordinasyon kaybı) ölçeği SARA'da sahteye göre düzelme bildirdi. 19 kişilik MSA-P denemesi, sol motor kortekse 10 seans 5 Hz uyarımla UMSARS ölçeğinin motor bölümünde sahteye göre düzelme saptadı.
- Yazarlara göre kalite karışıktı: kalite puanları (PEDro) 4 ile 8 arasındaydı, üç çalışma yüksek, dördü orta kaliteliydi, hiçbiri katılımcıların gruplara nasıl gizlice ayrıldığını anlatmadı ve yalnızca üçünde uygulamanın gerçek mi sahte mi olduğu hem katılımcılardan hem terapistlerden gizlendi.
Yazarlar, çalışmaların azlığı ve düşük kalitesi nedeniyle bulgulara yeterli güven duyulamayacağını belirtiyor. Beyin uyarımını olası yararlı bir rehabilitasyon stratejisi olarak adlandırıyor ve standart protokoller ile uzun izlemli yüksek kaliteli çalışmalar istiyor. Ölçülen sonuçlar hareket ve ataksi puanları ile görüntüleme değişiklikleridir; hastalığın ilerlemesi veya yaşam süresi bildirilen sonuçlar arasında değildir. Yalnızca bir çalışma düşünme işlevlerine (biliş) bakmıştır ve tek tek çalışmalardaki yan etkiler hakkında ayrıntı bulunmuyor, yani bu hastalıklarda güvenlik bilgisi de sınırlıdır.
PSP, CBD ve DLB için ne biliniyor?
| Hastalık | Çalışma | Ölçülen sonuç | Sınır |
|---|---|---|---|
| PSP | Pilotto ve arkadaşları: 20 kişi, çift kör, sahte uyarımla karşılaştırılan çapraz çalışma; herkes birer gerçek ve sahte beyincik theta-burst seansı aldı | Gerçek uyarımda dengede düşmeden durma süresi uzadı (her görev için p = 0,04) ve sallanma azaldı (p 0,005 ile 0,008 arası) | Tek seans, kısa süreli denge; günlük yaşamda düşme, kalıcılık veya hastalık seyri hakkında bilgi yok |
| CBD (kortikobazal sendrom) | Civardi ve arkadaşları: iki kişilik olgu bildirimi; tedavi amaçlı bilinen tek TMS bildirimi | Kortikal sessiz dönemde (bir sinir fizyolojisi testi) kısa süreli uzama | Belirti veya işlev ölçülmedi; klinik yarar kanıtı yok |
| DLB | Yayımlanmış bir tedavi denemesine rastlanmadı | Yok | Derlemeler alanı ön aşamada sayıyor |
PSP için 30 kişiyle 10 günlük beyincik uyarımı planlayan bir çalışmanın ise yayımlanmış sonucuna rastlanmadı. Petsani ve arkadaşlarının MSA, PSP, CBD ve Lewy cisimcikli hastalığı kapsayan derlemesi, incelenen tekrarlayan TMS (rTMS) çalışmalarının çoğunun hareket ve hareket dışı belirtilerde yarar bildirdiğini, ancak kanıtın ön aşamada olduğunu ve büyük, çift kör çalışmaların eksik olduğunu söylüyor. Derlemenin özeti hastalıklar için ayrı sonuç veya sayı vermiyor.
Bu bulgular ne anlama gelir ve ne anlama gelmez?
Küçük kontrollü çalışmalarda MSA'da belirli puanlarda sahteye göre fark bildirilmiş ve bu alan araştırılmaya devam ediyor. Bu, yöntemin araştırılmaya değer olduğunu gösterir; bugün için bir tedavi seçeneği olduğunu göstermez.
Bu çalışmalar şunları göstermiyor:
- hastalığın ilerlemesini yavaşlattığını veya yaşam süresini uzattığını
- günlük yaşamda düşmelerin azaldığını
- yararın seanslar bittikten sonra sürdüğünü
- CBD veya DLB'de herhangi bir klinik yarar olduğunu
Uyarım protokolleri de çalışmadan çalışmaya farklıdır: PSP'de tek seans, MSA'da 10 seans denenmiştir. Seansın nasıl geçtiği ve güvenlik konuları TMS Parkinson Plus uygulaması nedir sayfasında, TMS'nin genel çerçevesi TMS tedavisi sayfasında ele alınıyor.
TMS önerildiğinde hekime hangi sorular sorulabilir?
Bir merkez bu hastalıklar için TMS öneriyorsa kanıt durumu açıkça konuşulmalıdır. Sorulabilecek noktalar şunlardır:
- Bu hastalık için TMS'nin düzenleyici bir izni veya kılavuz önerisi var mı?
- Uygulama bir araştırmanın parçası mı, hangi sonuç ölçülecek ve ne kadar süre izlenecek?
- Hangi beyin bölgesi, kaç seans ve hangi protokol öneriliyor, dayanağı hangi çalışma?
- Çıkarılamayan metal veya elektronik implantlar, kalp pili ya da beyin pili gibi engeller değerlendirildi mi?
- Fizyoterapi ve konuşma terapisi gibi destekleyici bakım aksatılmadan mı sürecek?
Cleveland Clinic'e göre baş veya boyundaki çıkarılamayan metal ve elektronik implantlar ile kalp pilleri TMS'ye engeldir. Hastalığın genel çerçevesi için Parkinson Plus ana sayfasına bakabilirsiniz.
Araştırma seçeneği düşünülürken nelere dikkat edilmeli?
TMS arayışı bakımın yerini almamalı ve başvuruları geciktirmemelidir. Kullanılan ilaçları bir uygulama için kendi başınıza kesmeyin veya değiştirmeyin. Yutarken boğulma, ateşle birlikte öksürük, bayılma veya ciddi bir düşme durumunda uygulama takvimini beklemeden sağlık kuruluşuna başvurun. Cleveland Clinic nöbeti TMS'nin en ciddi ama çok nadir yan etkisi olarak tanımlıyor; seans sırasında veya sonrasında nöbet olursa acil yardım isteyin.
Kaynaklar
- Zhang ve arkadaşları, Effects of Non-invasive Brain Stimulation on Multiple System Atrophy: A Systematic Review (2021)
- Pilotto ve arkadaşları, Cerebellar rTMS in PSP: a Double-Blind Sham-Controlled Study (2021)
- Civardi ve arkadaşları, Effects of slow repetitive transcranial magnetic stimulation in patients with corticobasal syndrome (2015)
- Petsani ve arkadaşları, Therapeutic Application of rTMS in Atypical Parkinsonian Disorders (2021)
- Lefaucheur ve arkadaşları, Evidence-based guidelines on the therapeutic use of rTMS (2020)
- Cleveland Clinic: Transcranial Magnetic Stimulation (TMS)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: TMS Tedavisi