Alzheimer Tedavisinde TMS Nedir? TMS Uygulaması ve Bilimsel Yaklaşım

Alzheimer Tedavisinde TMS Nedir?

Alzheimer hastalığı; hafıza, düşünme, karar verme, iletişim ve günlük yaşam becerilerinde zamanla ilerleyen kayıplara neden olabilen nörodejeneratif bir hastalıktır. Hastalığın yönetiminde ilaç tedavileri, bilişsel rehabilitasyon, fiziksel aktivite, uyku düzeni, beslenme, bakım veren desteği ve eşlik eden sağlık sorunlarının kontrolü birlikte değerlendirilebilir.

Son yıllarda Alzheimer hastalığıyla ilişkili bilişsel belirtiler üzerinde araştırılan yöntemlerden biri de transkraniyal manyetik uyarım, kısa adıyla TMS uygulamasıdır.

TMS’nin Alzheimer hastalığını tamamen ortadan kaldırdığı, hafızayı kesin olarak geri getirdiği veya hastalığın ilerlemesini durdurduğu söylenemez. Güncel çalışmalar özellikle tekrarlayıcı TMS’nin bazı bilişsel işlevler üzerindeki olası etkilerini araştırmaktadır. TMS halen Alzheimer hastalığında araştırılan bir nöromodülasyon yaklaşımıdır; Alzheimer’a yönelik standart ve kesin sonuç veren bir tedavi olarak değerlendirilmemelidir. Alzheimer hastalarını kapsayan yeni TMS araştırmalarının devam ediyor olması da yöntemin bilimsel değerlendirme sürecinin sürdüğünü göstermektedir.

TMS Nedir?

Transkraniyal manyetik uyarım; kafa derisinin üzerine yerleştirilen özel bir bobin aracılığıyla kısa süreli manyetik darbeler üreten, cerrahi işlem gerektirmeyen bir beyin uyarım yöntemidir.

Oluşturulan manyetik alan, hedeflenen beyin bölgesinde elektriksel aktivite meydana getirerek sinir hücrelerinin çalışma biçimini geçici olarak etkileyebilir. Uygulama sırasında:

• Kafatasına kesi yapılmaz.
• Beyne elektrot yerleştirilmez.
• Genel anestezi uygulanmaz.
• Hasta çoğunlukla uyanık halde olur.

Belirli bir düzen içinde art arda verilen manyetik uyarımların kullanıldığı yönteme tekrarlayıcı transkraniyal manyetik uyarım, yani rTMS adı verilir. Uygulamanın etkisi; uyarımın frekansına, şiddetine, süresine, hedeflenen beyin bölgesine ve kişinin klinik özelliklerine göre değişebilir. FDA tarafından yayımlanan teknik belgelerde de rTMS, sınırlı bir beyin bölgesindeki sinir hücrelerini etkinleştirmek amacıyla kortekse tekrarlayıcı manyetik alanlar ileten noninvaziv bir sistem olarak tanımlanmaktadır.

Alzheimer Hastalığında TMS Nasıl Araştırılıyor?

Alzheimer hastalığında beynin hafıza, dikkat, dil ve problem çözme işlevleriyle ilişkili bölgeleri arasındaki iletişim etkilenebilir. TMS araştırmalarında, bu sinir ağlarının aktivitesinin dışarıdan ve kontrollü biçimde düzenlenip düzenlenemeyeceği incelenmektedir.

Alzheimer TMS çalışmalarında şu bölgeler hedeflenebilir:

• Dorsolateral prefrontal korteks
• Precuneus
• Parietal korteks
• Hipokampusla bağlantılı kortikal ağlar
• Dil ve bellekle ilişkili farklı beyin bölgeleri

Bazı çalışmalarda rTMS tek başına uygulanırken bazı protokollerde bilişsel egzersizlerle birlikte kullanılmaktadır. Böylece uyarılan beyin ağlarının aynı dönemde hafıza, dikkat, dil veya problem çözme görevleriyle etkinleştirilmesi amaçlanır.

Ancak araştırmalarda kullanılan cihazlar, hedef bölgeler, frekanslar, seans süreleri ve değerlendirme ölçekleri aynı değildir. Bu farklılıklar, çalışmaların sonuçlarının doğrudan karşılaştırılmasını ve Alzheimer hastalığı için tek bir standart TMS protokolü belirlenmesini zorlaştırmaktadır.

TMS Alzheimer Belirtilerini İyileştirir mi?

Bazı randomize çalışmalar ve bilimsel değerlendirmeler, rTMS uygulamasından sonra bilişsel test sonuçlarında kısa süreli olumlu değişiklikler görülebileceğini bildirmiştir. Bazı araştırmalarda genel bilişsel performans, belirli hafıza alanları, günlük yaşam aktiviteleri veya depresif belirtiler değerlendirilmiştir. Bununla birlikte bütün çalışmalar aynı sonucu vermemektedir.

Örneğin 135 hastanın değerlendirildiği çok merkezli, çift kör ve plasebo kontrollü bir klinik araştırmada hem aktif TMS hem de sahte uygulama grubunda kısa süreli bilişsel iyileşme görülmüştür. Ancak aktif uygulamanın kontrol grubuna karşı belirgin üstünlüğü ortaya konulamamıştır.

Kişiye özel hipokampal ağ hedeflemesini inceleyen başka bir randomize klinik çalışma ise bilişsel ve işlevsel performans açısından olumlu sonuçlar bildirmiştir. Araştırmacılar, bu bulguların TMS’nin Alzheimer hastalığındaki potansiyelinin değerlendirilmesini desteklediğini belirtmiştir.

Birbirinden farklı sonuçların bulunması; hasta seçimi, hastalığın evresi, hedeflenen beyin bölgesi, uygulanan frekans, seans sayısı ve takip süresinin sonuçlar üzerinde etkili olabileceğini düşündürmektedir.

Bu nedenle:

• “TMS Alzheimer’ı tedavi eder.”
• “TMS hafızayı kesin olarak geri getirir.”
• “TMS Alzheimer’ın ilerlemesini durdurur.”
• “Her Alzheimer hastasında aynı sonucu verir.”

gibi kesin ifadeler bilimsel kanıt düzeyiyle uyumlu değildir. Mevcut veriler yöntemin araştırılmaya değer olduğunu gösterse de uzun dönem sonuçlar, ideal hasta grubu ve en uygun uygulama protokolü konusunda daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır.

Alzheimer Hastalarında TMS Kimler İçin Değerlendirilebilir?

Alzheimer hastalığında TMS uygulaması düşünülüyorsa karar yalnızca bir cihaz merkezinin önerisine göre verilmemelidir. Öncelikle nöroloji, psikiyatri veya geriatri alanında uzman bir hekim tarafından kapsamlı değerlendirme yapılmalıdır.

Bilişsel gerilemenin Alzheimer hastalığından kaynaklandığı kabul edilmeden önce benzer belirtilere neden olabilecek diğer durumlar araştırılabilir. Bunlar arasında:

• B12 vitamini eksikliği
• Tiroit hastalıkları
• Depresyon
• Uyku bozuklukları
• Kullanılan ilaçların yan etkileri
• Enfeksiyonlar
• Metabolik hastalıklar
• İşitme ve görme sorunları

yer alabilir.

Klinik araştırmalarda çoğunlukla hafif bilişsel bozukluğu veya hafif ile orta evre Alzheimer hastalığı bulunan kişiler değerlendirilmektedir. İleri evredeki hastalarda iletişim güçlükleri, davranışsal belirtiler, eşlik eden hastalıklar ve düzenli seanslara uyum gibi faktörler uygulamayı zorlaştırabilir.

TMS’nin uygunluğu; hastanın genel sağlık durumu, kullandığı ilaçlar, nöbet öyküsü, geçirilmiş ameliyatlar ve vücudunda bulunan elektronik ya da metal cihazlar göz önünde bulundurularak belirlenmelidir.

Alzheimer İçin TMS Uygulaması Nasıl Yapılır?

TMS seansı öncesinde hastanın tıbbi geçmişi ayrıntılı şekilde değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar, epilepsi veya nöbet öyküsü, geçirilmiş beyin ameliyatları, işitme sorunları ve vücutta bulunan implantlar sorgulanır.

Gerekli görülürse kişinin motor eşiği ölçülür. Motor eşik, belirli bir kas hareketini oluşturmak için gereken en düşük uyarım düzeyini ifade eder. Uygulamada kullanılacak manyetik uyarım şiddeti bu ölçümden yararlanılarak planlanabilir.

Seans sırasında hasta bir koltukta oturur. Manyetik bobin, hedeflenen beyin bölgesine göre kafa derisinin üzerine yerleştirilir. Uygulama sırasında:

• Düzenli tıklama sesleri duyulabilir.
• Kafa derisinde vurma hissi oluşabilir.
• Karıncalanma veya hafif kasılma hissedilebilir.
• İşitmenin korunması için kulak tıkacı kullanılabilir.

Alzheimer araştırmalarındaki TMS programları tek tip değildir. Bazı protokoller birkaç hafta boyunca haftada beş seans içerirken bazı çalışmalarda daha uzun programlar veya idame seansları kullanılmaktadır. Bu nedenle internette belirtilen tek bir seans sayısının bütün hastalar için geçerli olduğu düşünülmemelidir.

TMS’nin Yan Etkileri ve Riskleri Nelerdir?

TMS cerrahi olmayan bir uygulama olsa da tamamen risksiz değildir. En sık bildirilen yan etkiler arasında şunlar bulunabilir:

• Baş ağrısı
• Kafa derisinde hassasiyet
• Uygulama bölgesinde rahatsızlık
• Yüz kaslarında kısa süreli kasılma
• Sersemlik
• Yorgunluk
• Tıklama seslerine bağlı işitsel rahatsızlık

Bu etkiler çoğunlukla hafif ve geçici olabilir. Bununla birlikte kişinin sağlık durumuna ve uygulanan protokole bağlı olarak farklı yan etkiler görülebilir.

TMS ile ilişkili nadir fakat önemli risklerden biri nöbettir. Nöbet riski; uyarımın şiddetine, frekansına, kişinin nöbet geçmişine ve nöbet eşiğini düşürebilecek ilaçların kullanımına göre değişebilir. Uluslararası güvenlik kılavuzları, uygulama öncesinde kişisel risk faktörlerinin sistematik biçimde değerlendirilmesini önermektedir.

Baş veya boyun bölgesinde metal implant, koklear implant, beyin pili, anevrizma klipsi ya da elektronik cihaz bulunan kişilerde ayrıca güvenlik değerlendirmesi yapılmalıdır. Her implant otomatik olarak TMS’ye engel olmayabilir; ancak cihazın türü ve konumu değerlendirilmeden uygulamaya başlanmamalıdır. FDA belgelerinde nöbet, kafa derisi rahatsızlığı, işitme etkileri ve manyetik alanın diğer tıbbi cihazlar üzerindeki olası etkileri temel güvenlik başlıkları arasında sayılmaktadır.

TMS Öncesinde Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Hasta ve yakınları TMS uygulaması öncesinde şu sorulara açık yanıt almalıdır:

• Kullanılacak protokol hangi bilimsel çalışmaya dayanıyor?
• Beynin hangi bölgesi hedeflenecek?
• Toplam kaç seans planlanıyor?
• Sonuçlar hangi testlerle değerlendirilecek?
• Olası faydalar ve riskler nelerdir?
• Uygulamayı hangi uzman yönetecek?
• Mevcut ilaçlara devam edilecek mi?
• Tedavi sonrasında takip yapılacak mı?
• Beklenen değişiklikler günlük yaşamda nasıl ölçülecek?

Değerlendirme yalnızca kısa bir hafıza testine dayanmamalıdır. Kullanılan ölçeklerin geçerliliği, değerlendirmeyi yapan kişinin uzmanlığı ve test sonuçlarının günlük yaşam becerilerine yansıyıp yansımadığı dikkate alınmalıdır.

TMS Alzheimer İlaçlarının Yerine Geçer mi?

TMS, Alzheimer hastalığında standart ilaç tedavisinin yerine geçen kanıtlanmış bir yöntem değildir. Araştırmalarda çoğunlukla hastanın mevcut bakım planına eklenen bir yaklaşım olarak incelenmektedir.

TMS uygulanması, kullanılan ilaçların kendiliğinden bırakılmasını gerektirmez. Aynı şekilde seanslardan yarar görüldüğü düşünülse bile doktor değerlendirmesi olmadan ilaç dozu değiştirilmemelidir.

Bazı ilaçlar nöbet eşiğini etkileyebileceğinden kullanılan bütün ilaçlar, vitaminler ve destek ürünleri uygulama ekibine bildirilmelidir. Alzheimer hastalığında bakım planı; tıbbi tedavi, güvenli yaşam düzenlemeleri, fiziksel aktivite, bilişsel destek ve bakım veren eğitimiyle birlikte ele alınmalıdır.

Alzheimer Tedavisinde TMS Hakkında Genel Değerlendirme

TMS, beynin belirli sinir ağlarını cerrahi müdahale olmadan uyarmayı amaçlayan ve Alzheimer hastalığında araştırılmaya devam eden bir nöromodülasyon yöntemidir.

Bazı çalışmalar bilişsel ve işlevsel performans açısından olumlu sonuçlar bildirse de mevcut bilimsel bulgular kesin değildir. Etkinin ne kadar sürdüğü, hangi hastaların daha fazla yarar görebileceği ve en uygun uygulama protokolünün ne olduğu konusunda belirsizlikler devam etmektedir.

Bu nedenle TMS, Alzheimer hastalığında kesin sonuç veren veya hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi şeklinde sunulmamalıdır. Uygun hastalarda, deneyimli hekimlerin değerlendirmesi ve bilimsel güvenlik protokolleri çerçevesinde ele alınabilir.

Sık Sorulan Sorular

TMS Alzheimer hastalığını tamamen iyileştirir mi?

Hayır. TMS’nin Alzheimer hastalığını tamamen iyileştirdiği veya hastalığın ilerlemesini kesin olarak durdurduğu gösterilmemiştir. Çalışmalar bilişsel belirtiler üzerindeki olası etkileri araştırmaktadır.

TMS ağrılı bir uygulama mıdır?

Çoğu kişi uygulamayı tolere edebilir. Kafa derisinde vurma, karıncalanma, hassasiyet veya baş ağrısı görülebilir. Rahatsızlık düzeyi kişiden kişiye değişebilir.

Alzheimer için kaç seans TMS gerekir?

Alzheimer hastalığı için kabul edilmiş tek bir seans sayısı bulunmamaktadır. Araştırmalardaki programlar farklıdır. Planlama klinik değerlendirmeye ve kullanılan bilimsel protokole göre yapılmalıdır.

TMS Alzheimer ilaçlarının yerine kullanılabilir mi?

Hayır. TMS, standart Alzheimer tedavisinin yerine geçen kanıtlanmış bir yöntem değildir. İlaç değişiklikleri yalnızca hastayı takip eden hekim tarafından yapılmalıdır.

Önemli Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi önerisi veya kişisel tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Alzheimer hastalığı ve TMS uygulaması hakkında karar vermeden önce nöroloji, psikiyatri veya geriatri alanında uzman bir hekime başvurulmalıdır.