Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 24.04.2025

Difüzyonel Yama Nedir? Ameliyatsız Bel Fıtığı Tedavileri

Difüzyonel yama, cilde yapıştırılan (transdermal), bitkisel yağ karışımı içeren bir yamadır; iğne, kesi veya anestezi içermez. Bel fıtığında ameliyat kararı, ameliyatsız tedavinin ağrıyı ve işlevi düzeltip düzeltmediğine ve görüntüleme bulgularının belirtilerle uyumuna göre verilir. Yamayı ameliyatla karşılaştıran bir çalışma yoktur. Çıkar beyanı: Doç. Dr. Mehmet Sorar, bu yamanın ABD patentlerinde buluş sahipleri arasında yer almaktadır.

Yama ile mikrocerrahi karşılaştırıldı mı?

Hayır, karşılaştırılmadı. 2017 çalışmasının yazarları yalnızca plasebo yamayla karşılaştırdıklarını, ameliyat veya enjeksiyonla karşılaştırma yapmadıklarını kendileri belirtir; 2025 serisinde ise kontrol grubu yoktur.

Bu yüzden «yama mı mikrocerrahi mi» sorusuna kanıta dayanan bir sayısal yanıt verilemez. İki seçenek aynı soruyu da yanıtlamaz: diskektomi (fıtıklaşan disk parçasının ameliyatla alınması) sinir kökü üzerindeki baskıyı doğrudan kaldırmayı amaçlar, yama için önerilen mekanizma ise insanda ölçülmemiştir. Ameliyatın kendisi için mikrocerrahi ile bel fıtığı ameliyatı sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman gündeme gelir?

Ameliyat, ameliyatsız tedavi ağrıyı ve işlevi düzeltmediğinde ve görüntüleme bulguları belirtilerle uyumlu olduğunda düşünülür. İngiltere'nin NICE kılavuzu bu durumda omurga dekompresyonunun (sinir üzerindeki baskının cerrahi olarak kaldırılması) düşünülebileceğini söyler.

NICE ayrıca akut ve şiddetli siyatikte epidural enjeksiyonun (omurilik çevresindeki boşluğa yapılan ilaç enjeksiyonu) düşünülebileceğini söyler. Aynı kılavuz, kişinin kilosunun, sigara kullanımının veya psikolojik sıkıntısının ameliyat görüşüne yönlendirme kararını etkilememesi gerektiğini yazar. Hangi belirtilerin ameliyatı öne çektiği bel fıtığının ne zaman ameliyat gerektirdiğini anlatan sayfada ayrıntılıdır.

Ameliyat ile ameliyatsız bakımın sonuçları nasıl karşılaştı?

Ameliyat daha hızlı rahatlama sağlar, ama yarar zamanla azalır. İki çalışma bunu gösterir.

Kesinliğin düşük olması, ameliyatın yararına ilişkin tahminin de belirsiz olduğunu gösterir. Meta-analizin yazarları, ameliyatın hızlı rahatlamanın risk ve maliyetten ağır bastığını düşünen kişiler için bir seçenek olabileceğini yazar. Hollanda çalışmasının sonucu da aynı yöndedir: ameliyat, öncelikle iyileşmeyi hızlandırmıştır, bir yıl sonra iki grup benzerdir. Yamanın ise bu tür bir kontrollü karşılaştırması yoktur.

Yama ve ameliyat çalışmaları neden doğrudan karşılaştırılamaz?

Sonuçlar yan yana konulamaz, çünkü hastalar, karşılaştırma kolu ve izlem süresi farklıdır. Hollanda çalışmasına 6 ile 12 haftadır şiddetli siyatiği olan kişiler alındı ve karşılaştırma kolu, gerekirse ameliyatın yapıldığı uzatılmış ameliyatsız bakımdı. 2017 yama çalışmasında ise MR'da fıtığı olan, bel ağrısı fizik tedavi ve ağrı kesicilerle düzelmeyen 20 ile 60 yaş arası kişiler vardı ve karşılaştırma kolu plasebo yamaydı. 2025 serisinin kontrol grubu yoktu.

Ölçüm zamanları da farklıdır: yama çalışmalarında kontroller 3. günde, 1. ayda ve 2025'te ardından 6 aylık aralıklarla yapıldı, Hollanda çalışması 1 yıl izledi. Bu nedenle plasebo yamayla elde edilen puan farkı ile ameliyatın bir yıllık sonucu birbiriyle karşılaştırılmamalıdır.

Yama bu kararda nerede durur?

Yama ameliyatsız bakım seçeneği olarak araştırılmıştır; ameliyatın yerini aldığı gösterilmemiştir. 2017 çalışmasının yazarları yamayı ameliyata olası bir alternatif olarak sınamayı amaçladı, sonuç bölümünde ise yalnızca ameliyatsız tedavide «bir alternatif olabilir» dedi. 2025 serisi acil cerrahi endikasyonu olanları dışarıda bıraktı, yani yama ameliyatın zorunlu olduğu durumlar için incelenmedi.

Seride 270 kişiden 19'u (%7,0) yamadan ortalama 14,1 ay sonra (3 ile 34 ay arası), görüntüye değil belirtilere dayanan bir kararla ameliyat oldu; hepsinde son MR'da aynı seviyede yeniden fıtık vardı. Michigan State Üniversitesi sınıflamasında derece 2 veya üzeri fıtıkların ameliyata gitme olasılığı daha yüksekti (risk oranı 7,32; güven aralığı 1,87 ile 28,57; az olay nedeniyle aralık geniş). Yazarlar daha önceki bir çalışmada ameliyatsız bakım için %8,7 ameliyat oranı bildirildiğini anar, ama bu seride kontrol grubu olmadığı için yamanın ameliyat gereksinimini azalttığı söylenemez. Bu %7,0 ile Hollanda çalışmasındaki %39 da yan yana konulamaz; hasta grupları farklıdır ve seride izlemi tamamlamayanlar dışarıda bırakılmıştır. Yamanın tümü için difüzyonel yama tedavisi sayfasına, bel çalışmalarının sonuçları için yamanın bel fıtığındaki sonuçlarını anlatan sayfaya bakabilirsiniz.

Hangi belirtilerde karar beklemek yerine acil başvuru gerekir?

İdrar yapamama, idrar veya dışkıyı tutamama, makat, genital bölge ve kalçada uyuşma ya da birden fazla sinir köküne ait güçsüzlük kauda ekina sendromunun (omurga kanalının alt ucundaki sinir demetinin sıkışması) belirtileridir ve hemen tıbbi değerlendirme gerektirir. Amerikan Nörolojik Cerrahlar Birliği'ne (AANS) göre sendromun en sık nedeni büyük bir bel fıtığıdır ve tedavi genellikle acil veya erken ameliyattır.

AANS, belirtilerin başlamasından sonraki ilk 48 saat içinde tedavinin belirgin avantaj sağladığını, daha geç ameliyat olanların da düzelebildiğini yazar; mesane düzelmesi bacak düzelmesinin gerisinde kalabilir ve yıllarca sürebilir. Tedavi edilmeyen sendrom kalıcı felç ve idrar-dışkı kontrol kaybına yol açabilir. Bu belirtilerde yama veya başka bir ameliyatsız yöntemi denemek için beklenmemelidir.

Kaynaklar

• NICE NG59: Bel ağrısı ve siyatik kılavuzu
• Siyatikte cerrahi ve ameliyatsız tedavi: sistematik derleme ve meta-analiz, BMJ, 2023
• Siyatikte ameliyat ve uzamış ameliyatsız bakım karşılaştırması, New England Journal of Medicine, 2007
• Artcure difüzyonel yama ile bel fıtığı çalışması, Turkish Journal of Medical Sciences, 2017 (tam metin)
• Artcure difüzyonel yama ile bel fıtığında orta ve uzun dönem sonuçlar, BMC Musculoskeletal Disorders, 2025
• Amerikan Nörolojik Cerrahlar Birliği (AANS), Kauda ekina sendromu