Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 06.12.2025
Neden Difüzyonel Yama? Fıtıkta Araştırılan Bir Yöntem
Difüzyonel yamaya ilgi, cilde uygulanması ve çalışmalarda bir kez kullanılması gibi özelliklerinden gelir; bu özellikler yararı göstermez. Yama (ArtCure) cilde yapıştırılan (transdermal), bitkisel yağ karışımı içeren bir üründür; iğne, kesi veya anestezi içermez. Etkisini inceleyen çalışmalar küçüktür. Çıkar beyanı: Doç. Dr. Mehmet Sorar, bu yamanın ABD patentlerinde buluş sahipleri arasında yer almaktadır.
İnsanlar yamayı neden düşünüyor?
Yamayı düşündüren başlıca neden, ameliyat ve enjeksiyon içermeyen, cilde uygulanan bir seçenek olmasıdır. Çalışmalarda yama bir kez uygulanmış, 2022 ve 2025 çalışmalarında 24 saat sonra çıkarılabilmiştir.
2017 çalışmasının yazarları yamayı, fizik tedavi ve ağrı kesicilerle düzelmeyen bel fıtığında ameliyata olası bir alternatif olabilecek ameliyatsız bir seçenek olarak sınadı ve sonuç bölümünde yalnızca «bir alternatif olabilir» dedi. 2022 boyun çalışmasının yazarları ise yamanın, geleneksel tedavi yetersiz kaldığında kolay bir seçenek olabileceğini yazar. 2025 serisinin yazarları tek uygulamalık yama tedavisinin «güvenli ve uygulanabilir» olduğunu, ancak plasebo kontrollü ve uzun dönem işlevsel ve radyolojik sonuçlu çalışmaların gerektiğini yazar; 2022 yazarları da hasta sayısının azlığını, görüntüleme yapılmamasını ve cinsiyet dağılımının dengesizliğini sınırlılık olarak sayar. Bunlar yazarların değerlendirmesidir. Hiçbir çalışma yamayı ameliyat, enjeksiyon veya standart ameliyatsız bakımla karşılaştırmadı; 2017 yazarları bunu kendi sınırlılıkları arasında sayar.
Yamanın öne çıkarılan ve dikkat gerektiren yönleri neler?
Her özelliğin yanında dikkat edilecek bir yön vardır. Aşağıdaki tablo ikisini birlikte gösterir.
| Öne çıkarılan yön | Dikkat edilecek yön |
|---|---|
| İğne, kesi veya anestezi tarif edilmemiştir | Yama cilde yapıştığı için cilt reaksiyonları görülebilir; atopik cilt ve astım çalışmalarda dışlanmıştı |
| Çalışmalarda bir kez uygulanmıştır | 24 saat sırtüstü yatak istirahati ve ilaç ile sıcak veya soğuk uygulama kısıtlamaları istenmiştir (2022, 2025); 2017 yazarları geçici ağrı artışı beklenebileceğini yazar |
| Çalışmalarda ağrı ve işlev puanları düzelmiştir | Çalışmalar küçük veya sınırlıdır: 2025 serisinde kontrol grubu yok, 2017'de plasebo grubu yalnızca 3. güne kadar bildirilmiş, 2022'de 48 kişi var |
| Ameliyatsız bir seçenek olarak sunulur | Ameliyatın yerini aldığı gösterilmemiştir; 2025 serisinde 270 kişiden 19'u (%7,0) sonradan ameliyat olmuştur |
Standart bakıma kıyasla ne biliniyor?
Yamanın standart bakıma kıyasla üstün veya eşit olduğu bilinmiyor, çünkü böyle bir karşılaştırma yapılmadı. Standart bakımın ne içerdiğini ise kılavuzlar anlatır.
İngiltere'nin NICE kılavuzuna göre bel ağrısı ve siyatikte ilk adımlar bilgi ve kendi kendini yönetme, normal aktivitelerin sürdürülmesinin teşvik edilmesi ve bir grup egzersiz programının düşünülmesidir. NICE ayrıca akut ve şiddetli siyatikte epidural enjeksiyonun, ameliyatsız tedavi ağrıyı ve işlevi düzeltmediğinde ve görüntüleme bulguları belirtilerle uyumluysa omurga dekompresyonunun düşünülebileceğini söyler. İngiliz Ulusal Sağlık Hizmeti'ne (NHS) göre siyatik genellikle birkaç hafta ile birkaç ay içinde düzelir; bu doğal seyir, yama sonrası görülen düzelmenin değerlendirilmesini zorlaştırır.
Kendiliğinden düzelme de hesaba katılmalıdır. 2015 tarihli bir sistematik derlemede fıtık dokusunun kendiliğinden gerileme oranı sekestre (kopmuş parçalı) disklerde %96, ekstrüde (dış halka yırtığından ileri taşmış) disklerde %70, protrüde (tabanı geniş taşmış) disklerde %41 ve bombeleşmede %13 bulundu; tam kaybolma oranı sekestre disklerde %43, ekstrüde disklerde %15 idi. Bu nedenle kontrol grubu olmayan serilerde görülen düzelmenin ne kadarının yamaya bağlı olduğu ayırt edilemez. Konunun ayrıntısı için bel fıtığının küçülüp küçülmediğini anlatan sayfaya bakabilirsiniz. Yamanın bel fıtığı için diğer ameliyatsız yöntemlerle kanıt düzeyinde karşılaştırılması ise akupunktur ve manuel terapiyle karşılaştırma sayfasında ele alınır.
Yamayı düşünürken hekime hangi sorular sorulabilir?
Karar kişiye göre değişir ve muayeneyle verilir; yine de çalışmalar şu sorulara dayanak oluşturur:
- Fıtığım kaç seviyede ve MR'daki tipi nedir? 2025 serisi tek seviyeli fıtıkları aldı, çok seviyeli fıtıkları dışladı. Bel çalışmaları protrüzyon veya ekstrüzyonu kapsadı; 2022 boyun çalışması sekestre parçayı da kapsadı.
- Yaşım çalışmalardaki aralığa giriyor mu? 2017 ve 2022 çalışmaları 20 ile 60 yaş arasını, 2025 serisi 18 ile 75 yaş arasını aldı; 75 yaşın üzerine dair veri yoktur.
- Çalışmalara alınmayan gruplardan biri miyim? Önceki bel ameliyatı, kanal darlığı, belirgin güç kaybı, atopik cilt ve astım dışlama ölçütleriydi; bu gruplarda güvenlik bilinmiyor.
- 24 saat sırtüstü yatmak ve ilaç kısıtlamalarına uymak benim için mümkün mü? 2017 çalışmasında 120 kişiden 18'i katılmayı reddetti, yama grubunda 51 kişiden 11'i ve plasebo grubunda 46 kişiden 7'si uyumsuzluk nedeniyle analizden çıkarıldı.
- Yama yeterli olmazsa bir sonraki adım ne, ne kadar beklenecek? Bel fıtığında ameliyatsız tedavinin kimlere uygun olduğu ve bel fıtığı ameliyatı sayfaları bu konuyu genel olarak anlatır.
- Hangi formül kullanılıyor? Makaleler altı yağlı bir jeli anlatır; bugünkü ürünün aynı formül olup olmadığı yayımlanmış belgelerden anlaşılmaz.
- Bana verilen bilgi bir başarı yüzdesi mi? Yayımlanmış çalışmalarda böyle bir yüzde yoktur; rakamlar puan değişimleridir, başarı oranı değildir.
Yamanın içeriği, uygulaması ve kanıtının tamamı için difüzyonel yama tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Seçenekleri tartmadan hangi belirtilerde hemen başvurulmalı?
Bazı belirtiler yöntem seçmeyi beklemeden acil değerlendirme gerektirir. NHS'ye göre iki tarafta birden siyatik, iki bacakta ciddi veya artan güçsüzlük ya da uyuşma, makat veya genital çevresinde uyuşma, idrarı başlatamama veya tutamama ve dışkıyı tutamama bu gruptadır ve acil servise başvuru nedenidir.
Bu belirtiler yoksa ve ağrı birkaç haftalık denemelere rağmen düzelmiyor, kötüleşiyor ya da günlük işleri engelliyorsa, NHS bir hekime başvurulmasını önerir.
Kaynaklar
- Artcure difüzyonel yama ile bel fıtığı çalışması, Turkish Journal of Medical Sciences, 2017 (tam metin)
- Artcure transdermal difüzyonel yama ile boyun fıtığı çalışması, Medicine Science, 2022
- Artcure difüzyonel yama ile bel fıtığında orta ve uzun dönem sonuçlar, BMC Musculoskeletal Disorders, 2025
- Bel fıtığının kendiliğinden gerileme olasılığı: sistematik derleme, 2015
- NICE NG59: Bel ağrısı ve siyatik kılavuzu
- NHS, Sciatica (siyatik) sayfası
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş