Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 04.12.2025
Ameliyatsız Boyun Fıtığı Tedavisi: Difüzyonel Yama Yöntemi
Boyun fıtığında difüzyonel yamanın etkisini inceleyen yayımlanmış bir çalışma bulunur: 2022'de yayımlanan, 48 kişilik, plasebo kontrollü bir çalışma. Yama grubunda 4. ve 12. haftada ağrı ve işlev puanları plasebo grubundan daha iyiydi, ama fark 12. haftada daralmıştı. Yama cilde yapıştırılan (transdermal), bitkisel yağ karışımı içeren bir üründür; iğne, kesi veya anestezi içermez. Çıkar beyanı: Doç. Dr. Mehmet Sorar, bu yamanın ABD patentlerinde buluş sahipleri arasında yer almaktadır.
Boyun fıtığı çalışmasında yama ne buldu?
Yama grubunda 4. haftada belirgin düzelme görüldü, 12. haftada ise bu düzelmenin bir bölümü geri çekildi. Çalışma, boyun fıtığı olan 20 ile 60 yaş arası 48 kişiyi (ortalama yaş 48,3; 33 kadın, 15 erkek) kapalı zarflarla 24 ve 24 olarak iki gruba ayırdı; gruplardan biri gerçek yama, diğeri plasebo yama aldı. Değerlendirmeyi tedaviyi bilmeyen bir klinisyen yaptı.
| Ölçek | Grup | Başlangıç | 4. hafta | 12. hafta |
|---|---|---|---|---|
| Ağrı VAS (0 ile 10) | Yama | 7,91 | 3,83 | 5,50 |
| Ağrı VAS (0 ile 10) | Plasebo | 7,83 | 7,87 | 8,16 |
| Boyun Ağrısı ve Özürlülük Ölçeği (0 ile 100) | Yama | 31,45 | 17,08 | 21,20 |
| Boyun Ağrısı ve Özürlülük Ölçeği (0 ile 100) | Plasebo | 28,41 | 29,16 | 29,91 |
| LANSS (sinir kaynaklı ağrı ölçeği) | Yama | 16,54 | 8,54 | 11,08 |
| LANSS (sinir kaynaklı ağrı ölçeği) | Plasebo | 14,58 | 15,37 | 15,41 |
Yazarlar iki grup arasında anlamlı fark bildirir. Verilen ortalamalardan hesaplandığında 4. haftada ağrı farkı 4,04 puan, 12. haftada 2,66 puandır. Yama grubunda ağrı 4. haftadan 12. haftaya 3,83'ten 5,50'ye çıkmış, plasebo grubunda ise değişmemiştir. Etki büyüklüğü veya güven aralığı verilmemiştir.
Çalışmaya kimler alındı ve yama nasıl uygulandı?
Çalışmaya, kola yayılan nörolojik ağrısı veya his kaybı olan ve MR'da protrüzyon (tabanı geniş taşma), ekstrüzyon (dış halka yırtığından ileri taşma) ya da kopmuş fıtık parçası görülen kişiler alındı. Yama boyun bölgesine hipoalerjenik bantla yapıştırıldı ve 24 saat yerinde kaldı.
Dışlananlar şunlardı: boyun ağrısının başka nedenleri, önceki boyun ameliyatı, astım, atopik cilt hastalığı, diyabet, gebelik veya emzirme, kolda kas gücünün 5 üzerinden 3 veya altında olması ve bilişsel bozukluk. Bu gruplarda yamanın güvenliği ve etkisi bilinmiyor.
- Yamayı hep aynı hemşire uyguladı.
- Hastalara sırtüstü yatak istirahati önerildi, ilk saatlerde alerjik reaksiyon açısından izlendiler.
- Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar, kas gevşeticiler ve sıcak veya soğuk uygulama kullanmamaları istendi.
- 24 saat sonra yakınları bandı ve yamayı çıkarabildi.
Makale iğne, enjeksiyon veya anestezi tarif etmez. Tartışma bölümü gerekirse yaklaşık iki hafta sonra ikinci bir uygulamadan söz eder, ama çalışma bir kez uyguladığı için tekrar kullanıma dair veri yoktur.
Bu sonuçlar ne kadar güvenilir?
Sonuçlar dikkatle yorumlanmalıdır, çünkü çalışma küçük ve kısadır. Yazarlar hasta sayısının azlığını, görüntüleme ile izlem yapılmamasını (bazı hastalar MR çektiremediği için) ve cinsiyet dağılımının dengesizliğini sınırlılık olarak sayar; izlem 12 haftada bitmiştir.
Raporlamada da tutarsızlıklar var: ortalama artı eksi standart sapma olarak verilen değerlerin yayılımı standart hata gibi görünüyor ve metindeki ekstrüde fıtık sayısı (15) tablodakinden (9) farklıdır. Yamanın kimden sağlandığı belirtilmemiştir. Çalışmayı yürüten grup bel çalışmalarından farklı bir üniversite grubudur ve çıkar çatışması bildirmemiştir. Inonu Üniversitesi AVESIS kaydına göre çalışmanın yayımlandığı dergi TR Dizin'de taranmaktadır; çalışma PubMed'de görünmüyor. Makalenin önceki yama çalışmalarına ilişkin anlatımı 2017 bel çalışmasıyla uyuşmuyor, bu yüzden o bölümlere dayanmamak gerekir.
Boyun fıtığı yama olmadan nasıl seyreder?
Boyun fıtığına bağlı kol ağrısı olan çoğu kişi zamanla düzelir, ama bu uzun sürebilir. 2014 tarihli sistematik derleme, belirgin düzelmenin ilk 4 ile 6 ayda olduğunu ve tam iyileşmenin yaklaşık %83'ünde 24 ile 36 ay sürdüğünü bildirir; derlemenin kanıt tabanı ince olduğundan bu rakamlar kesin değildir.
İngiliz Ulusal Sağlık Hizmeti'nin (NHS) boyun kireçlenmesi (servikal spondiloz) sayfasına göre başlangıç tedavisi egzersizler, mümkün olduğunca aktif kalmak ve paracetamol veya ibuprofen gibi ağrı kesicilerdir; birkaç haftada düzelme olmazsa fizyoterapi eklenir. 12 haftalık izlemi olan bir çalışma bu doğal seyirle birlikte okunmalıdır; ayrıntı için ameliyatsız boyun fıtığı tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Boyunda ameliyat ne zaman gündeme gelir?
Aynı NHS sayfasına göre ameliyat yalnızca bir sinir fıtık veya kemik tarafından sıkışıyorsa (radikülopati) ya da omurilikte sorun varsa (miyelopati) düşünülür. Norveç'te 180 kişiyle yapılan 2025 çalışmasında, kol ağrısıyla gelen fıtık grubunda 12. ayda Boyun Özürlülük İndeksi, üç hekim ve üç fizyoterapist görüşmesinden oluşan kısa programa kıyasla ameliyat lehine 7,4 puan fark gösterdi; yazarların belirlediği 15 puanlık önemli fark eşiğinin altında kaldı. Boyun kireçlenmesi (spondiloz) grubunda fark 2,3 puandı ve anlamlı değildi.
Ameliyat seçenekleri ve riskleri boyun fıtığı ameliyatı sayfasında, boyun fıtığının genel tedavi yaklaşımı boyun fıtığı tedavisi sayfasında ele alınır. Yamanın ameliyatla karşılaştırması yoktur.
Boyunda hangi belirtiler acil değerlendirme gerektirir?
Ani başlayan şiddetli veya hızla kötüleşen boyun ağrısı, kolda veya bacakta ağırlık ya da güçsüzlük ve boyun veya kol ağrısıyla birlikte kolda karıncalanma NHS'ye göre acil hekim değerlendirmesi gerektirir. Yeni yürüme güçlüğü, idrar veya dışkı kontrolü kaybı, ani koordinasyon kaybı (örneğin gömlek düğmelemekte), yüzde düşme, iki kolu birden kaldıramama veya konuşma güçlüğü ise acil yardım hattını (112) aramayı gerektirir.
Omurilik sıkışmasına (miyelopati) bağlı belirtiler arasında el becerisinde bozulma, dengesizlik ve düşmeler sayılır. BMJ'de yayımlanan bir derlemeye göre el belirtileri yanıltıcı olabilir: bir seride hastaların yaklaşık %43'ünde ilk belirti elde uyuşma veya ağrıydı ve bu hastalar sıklıkla karpal tünel sendromu olarak tedavi edildi. Bu belirtiler yamayı beklemeden değerlendirilmelidir; servikal dar kanal sayfası bu tabloyu anlatır. Yamanın genel tanıtımı için difüzyonel yama tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Artcure transdermal difüzyonel yama ile boyun fıtığı çalışması, Medicine Science, 2022
- Inonu Üniversitesi AVESIS kaydı, boyun fıtığı yama çalışması
- Radikülopatili servikal disk hernisinin seyri: sistematik derleme, 2014
- NHS, Cervical spondylosis (boyun kireçlenmesi)
- Servikal radikülopatide cerrahi ve cerrahi olmayan tedavi, NEJM Evidence, 2025
- Dejeneratif servikal miyelopati derlemesi, BMJ, 2018
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş