Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 24.04.2025
Akupunktur, Manuel Terapi mi Yoksa Difüzyonel Yama mı? Bel Fıtığında Kanıtlar Ne Diyor?
Bu üç yöntemi doğrudan karşılaştıran bir çalışma yok. Akupunktur ve manuel terapide kanıt düşük veya çok düşük kesinliktedir ve kılavuzlar akupunkturda birbirinden ayrılır; yama için ise sınırlı bir plasebo karşılaştırmalı bel çalışması vardır. Difüzyonel yama, cilde yapıştırılan (transdermal), bitkisel yağ karışımı içeren bir yamadır; iğne, kesi veya anestezi içermez. Çıkar beyanı: Doç. Dr. Mehmet Sorar, bu yamanın ABD patentlerinde buluş sahipleri arasında yer almaktadır.
Üç yöntem kılavuzlarda ve kanıtta nasıl duruyor?
Üçünün de kanıtı sınırlıdır, ama sınırlılığın biçimi farklıdır. Akupunktur ve manuel terapi için kılavuzlar vardır ve kılavuzlar her zaman aynı görüşte değildir; yama için ise kılavuz önerisi bulunamamıştır. Aşağıdaki tablo kılavuz görüşlerini ve kanıtın niteliğini bir arada gösterir.
| Yöntem | Kılavuz görüşü | Kanıtın niteliği | Bilinen riskler |
|---|---|---|---|
| Akupunktur (iğneleme) | NICE: önerilmez. DSÖ: çoğu ortamda sunulabilir (iğneleme tedavileri) | DSÖ düşük kesinlik der; kılavuzlar ayrışır | Akupunktura özgü risk verisi bulunamadı; kuru iğnelemede ciddi komplikasyon nadirdir (NCCIH) |
| Manuel terapi (manipülasyon, mobilizasyon, masaj) | NICE: yalnızca egzersizi içeren bir paketin parçası olarak düşünülebilir. DSÖ: manipülasyon ve masaj sunulabilir | DSÖ çok düşük kesinlik der; masaj için derleme düşük ile çok düşük kalitedir | Manipülasyonda hafif ve geçici yan etkiler sık; masajda risk düşük görünür |
| Difüzyonel yama | DSÖ 2023 özetinin önerilen ve önerilmeyen listelerinde yer almaz | Bir plasebo karşılaştırmalı bel çalışması (2017), sınırlı | Cilt reaksiyonları bildirilmiş; geçici ağrı artışı beklenir |
Kılavuzlar bel ağrısı ve siyatik için yazılmıştır, hepsi bel fıtığına özgü değildir. Örneğin DSÖ kılavuzu, kronik primer bel ağrısını, yani başka bir hastalığa bağlanamayan 3 aydan uzun süren ağrıyı kapsar; yama çalışmaları ise MR'da fıtığı olan kişilerle yapılmıştır.
Akupunktur için kılavuzlar neden ayrışıyor?
İngiltere'nin NICE kılavuzu bel ağrısı ve siyatikte akupunkturu önermez, DSÖ'nün 2023 kılavuzu ise iğneleme tedavilerini düşük kesinlikli kanıtla çoğu ortamda sunulabilir sayar. İki görüş de bel fıtığına özgü değildir; bu yüzden fıtığınız varsa bunları genel bilgi olarak okumanız ve kararı hekiminizle vermeniz gerekir.
NICE'ın önerisi akupunktur adını anar, kuru iğnelemeyi anmaz. Amerikan Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleyici Sağlık Merkezi'ne (NCCIH) göre kuru iğneleme, kas içindeki sert ve hassas noktalara ince iğne batırılmasıdır; iğneler akupunkturdakilerle aynıdır, noktalar farklı seçilir. NCCIH 16 çalışmanın değerlendirmesinde yararlı olabileceğini, ancak araştırmaların kalitesinin güvenilir bir yargıya varmak için yetersiz olduğunu ve ciddi komplikasyonların nadir olduğunu bildirir. Konuyu bel fıtığında kuru iğneleme sayfasında bulabilirsiniz.
Manuel terapi bel fıtığında ne kadar destekleniyor?
Manuel terapi için destek sınırlıdır ve en çok belirtileri rahatlatma amacıyla vardır. Kuzey Amerika Omurga Derneği'nin (NASS) 2012 kılavuzu, fıtık ve sinir kökü belirtileri olan kişilerde omurga manipülasyonunu belirti rahatlatma amacıyla bir seçenek sayar (C derecesi); işlevsel sonuçları iyileştirdiği konusunda ise lehte veya aleyhte öneri vermez, çünkü kanıt yetersizdir (I derecesi). Traksiyon için de aynı yetersizlik söz konusudur.
NCCIH'ye göre masaj için 2015'te yapılan, yaklaşık 3.000 kişiyi kapsayan 25 çalışmalık bir derleme kısa süreli ağrı düzelmesi olabileceğini bildirdi; kanıt kalitesi düşük ile çok düşüktür. Manipülasyon, mobilizasyondan farklı olarak kontrollü bir itme içerir; sonrasında yerel rahatsızlık veya ağrı artışı gibi hafif ve geçici yan etkiler sık görülür. Bel bölgesi manipülasyonundan sonra ciddi yan etki vakaları olmuştur, ancak tedavinin buna neden olup olmadığı belirsizdir. Ayrıntılar için bel fıtığında kayropraktik ve manipülasyon ve bel fıtığında masaj sayfalarına bakabilirsiniz.
Difüzyonel yama için ne biliniyor?
Bel fıtığında yama için plasebo karşılaştırmalı bir çalışma vardır ve bu çalışma sınırlıdır. 2017 çalışmasında 79 kişi analiz edildi; gruplar dosya numarasına göre oluşturuldu, yazarlar rastgele dağıtım yapmadıklarını belirtir ve gruplar başlangıçta dengesizdi. 3. günde Oswestry işlev puanı yama grubunda plasebo yamaya göre yaklaşık 6 puan daha fazla düştü; plasebo grubu 1. ay için bildirilmedi.
DSÖ 2023 kılavuz özetinin önerilen ve önerilmeyen yöntem listelerinde difüzyonel veya bitkisel yağlı bir yama yoktur. Yamanın ayrıntıları için difüzyonel yama tedavisi ve yamanın bel fıtığı çalışmaları sayfaları vardır. Yamanın akupunktur veya manuel terapiden üstün ya da aşağı olduğu söylenemez; böyle bir karşılaştırma yapılmamıştır.
Yöntemler birbirinin yerini mi alır, birlikte mi kullanılır?
Kılavuzlar yöntemleri çoğunlukla birbirinin alternatifi olarak değil, bir paketin parçaları olarak ele alır. NICE manuel terapiyi yalnızca egzersizi içeren bir paketin parçası olarak düşünmeyi önerir ve ilk adım olarak bilgi, kendi kendini yönetme ve normal aktivitelerin sürdürülmesinin teşvik edilmesini sayar.
DSÖ kılavuz özeti, kronik primer bel ağrısında en az girişimsel ve en az zarar potansiyeli olan yöntemlerle başlanmasını söyler. Kişilerin bir yöntemi yalnız başına kullanmak yerine birkaç yöntemin birlikte kullanılmasından yarar görebileceğini, yapılandırılmış egzersiz programlarının ise düşük kesinlikli kanıtla çoğu ortamda sunulabileceğini yazar. Aynı özet, akut bel ağrısı atağı geçiren kişilerin üçte ikisine kadarında belirtilerin bir yıldan uzun sürdüğünü ve bunun çoğunlukla inişli çıkışlı seyrettiğini belirtir. Yamanın böyle bir paket içindeki yerini inceleyen bir çalışma bulunmuyor.
Hangi belirtilerde yöntem seçmeden önce hekime başvurulmalı?
İdrar yapamama, idrar veya dışkıyı tutamama, makat, genital bölge ve kalçada uyuşma ya da birden fazla sinir köküne ait güçsüzlük kauda ekina sendromunun (omurga kanalının alt ucundaki sinir demetinin sıkışması) belirtileridir. Amerikan Nörolojik Cerrahlar Birliği'ne (AANS) göre bunlar hemen tıbbi değerlendirme gerektirir ve acil ameliyat genellikle tercih edilen tedavidir.
NICE ayrıca bel ağrısında yeni veya değişen belirtiler çıktığında kanser, enfeksiyon, travma veya inflamatuvar hastalık gibi başka nedenlerin düşünülmesini ister. Bu durumlarda akupunktur, manuel terapi veya yamayla beklemek yerine muayene gerekir.
Kaynaklar
- NICE NG59: Bel ağrısı ve siyatik kılavuzu
- DSÖ kronik primer bel ağrısı kılavuzu özeti, 2023
- NASS: Radikülopatili lomber disk hernisi kılavuzu, 2012
- NCCIH, Bel ağrısı ve tamamlayıcı yaklaşımlar
- Amerikan Nörolojik Cerrahlar Birliği (AANS), Kauda ekina sendromu
- Artcure difüzyonel yama ile bel fıtığı çalışması, Turkish Journal of Medical Sciences, 2017 (tam metin)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş