Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 24.04.2025
Ameliyatsız Bel Fıtığı Tedavisi: Difüzyonel Yama Yöntemi
Bel fıtığında difüzyonel yama için iki klinik rapor vardır: plasebo yamayla karşılaştıran 2017 çalışması ve kontrol grubu olmayan 2025 serisi. İkisinde de puanlar düzeldi, ama ilki küçüktür ve grupları rastgele oluşturulmamıştır, ikincisi doğal iyileşmeyi ayıramaz. Yama cilde yapıştırılan (transdermal), bitkisel yağ karışımı içeren bir üründür; iğne, kesi veya anestezi içermez. Çıkar beyanı: Doç. Dr. Mehmet Sorar, bu yamanın ABD patentlerinde buluş sahipleri arasında yer almaktadır.
2017 plasebo karşılaştırmalı çalışma ne buldu?
Yama grubunda düzelme bildirildi, ancak plasebo karşılaştırması yalnızca üçüncü güne kadardır. Çalışma 2014 ve 2015'te Ankara'da bir üniversite eğitim ve araştırma hastanesinde yapıldı. 120 kişi alındı, 97'si yama (51) veya plasebo yama (46) grubuna ayrıldı ve uyumsuzluk nedeniyle çıkarılanlardan sonra 79 kişi (40 ve 39) analiz edildi.
Gruplar hastane dosya numarasının son hanesine göre (tek veya çift) oluşturuldu. Yazarlar tartışma bölümünde grupları rastgele dağıtmadıklarını kendileri yazar. Başlangıçta gruplar dengesizdi: çok seviyeli fıtık yama grubunda 51 kişiden 26'sında, plasebo grubunda 46 kişiden 8'inde vardı. Değerlendirmeyi yapan hekim ve hemşireler tedaviyi bilmiyordu; hastaların körlenip körlenmediği açık yazılmamıştır.
| Ölçüt | Başlangıç | 3. gün | 1. ay |
|---|---|---|---|
| ODI, yama grubu (ortalama) | 59,2 | 44,8 | 33,4 |
| ODI, plasebo yama (ortalama) | 61,8 | 52,2 | bildirilmedi |
| VAS, yama grubu (ortanca) | 9 | 7 | 5 |
| VAS, plasebo yama (ortanca) | 8 | 7 | bildirilmedi |
ODI (Oswestry Özürlülük İndeksi) günlük işlevi 0 ile 100 arasında puanlar, VAS ise ağrı skalasıdır. Üçüncü günde ODI yama ile 14,2 puan, plasebo yamayla 8,2 puan düştü (p=0,010); aradaki fark yaklaşık 6 puandır ve iki değer çıkarılarak hesaplanmıştır. Plasebo yama grubunda da anlamlı düzelme görüldü, bu nedenle değişimin tamamı yağlara bağlanamaz. Etki büyüklüğü veya güven aralığı verilmemiştir. İkincil ölçütlerden Lasègue (düz bacak kaldırma) testi ve femoral germe testi pozitifliği de yama grubunda 3. günde ve 1. ayda azalmıştır; bu testlerin plasebo grubu verisi 1. ay için yoktur.
Özet ilk ayda gruplar arası anlamlı fark bildirir, ama tam metindeki plasebo tablosu yalnızca 3. güne kadardır. Raporlamada da tutarsızlıklar var: 3. gün ODI değeri bir tabloda 44,8, başka bir tabloda 46,0 yazılıdır; memnuniyet ve sonradan ameliyat gereksinimi listelenmiş ama bildirilmemiştir. Yazarlar yalnızca plasebo ile karşılaştırdıklarını, ameliyat veya enjeksiyonla karşılaştırma yapmadıklarını, sürenin kısa olduğunu ve görüntülemeyle kanıt sunamadıklarını kendileri belirtir.
2025 serisi ne gösteriyor?
2025 serisinde puanlar ortalama 43,8 aylık izlemde başlangıca göre düşük kaldı, ancak kontrol grubu olmadığı için bu düşüşün ne kadarının yamaya bağlı olduğu bilinemez. Çalışma, ağustos 2020 ile aralık 2021 arasında değerlendirilen 350 kişiden bir seviyede fıtığı ve radikülopatisi (sinir kökü baskısı belirtileri) olan 270'ini içerir; yaş ortalaması 52,9, %70'i kadındır. İzlem kontrollerine gelmeyenler dışarıda bırakılmıştır.
- Bacak ağrısı (VAS): 8,5'ten 1. ayda 3,6'ya, son kontrolde 1,6'ya.
- Bel ağrısı (VAS): 7,3'ten 3,8'e ve 2,4'e.
- ODI: 60,0'dan 28,6'ya ve 15,9'a.
Yazarlar yamanın «güvenli ve uygulanabilir» olduğu sonucuna varır, ama plasebo kontrollü ve görüntüleme sonuçlu çalışmaların gerektiğini de yazar. Bu değerlendirme kontrol grubu olmayan bir seriye dayanır: 270 kişiden ikisinde (%0,7) alerjik cilt reaksiyonu görüldü, önceki bel ameliyatı, kanal darlığı veya çok seviyeli fıtığı olanlar seriye alınmadı. İzlemde MR çekilmemiştir.
Bağımsız değerlendirmeler ne diyor?
Bağımsız değerlendirmeler temkinlidir. 2025'te yayımlanan ve botanik özlerle kronik bel ağrısını inceleyen bir meta-analiz (çalışmaların birleştirilmesi), 13 çalışmanın arasında 2017 yama çalışmasını da aldı. Yazı, 13 çalışmadan dördünde kalite sorunları olduğunu bildirir; yama çalışması bu dördü kapsayan atıflar arasında geçer, ancak hangi çalışmada hangi sorunun bulunduğu belirtilmemiştir. Yazı yama çalışmasını fıtık yerine genel bir bel ağrısı çalışması gibi ele alır ve görünüşe göre bir atıf hatası içerir, bu nedenle oradaki yama cümlelerine dikkatle yaklaşmak gerekir.
Dünya Sağlık Örgütü'nün kılavuzunu yöneten kişinin yorumu, «topikal kombinasyon transdermal difüzyonel yama»yı öneri verilmeyen 12 uygulamanın arasında sayar. Yazı ArtCure adını anmaz ve kılavuz kronik primer bel ağrısı içindir. 2014 tarihli ISRCTN kaydı ise bağımsız bir değerlendirme değildir: Metuas Medical Company'nin (Türkiye) finanse ettiği ve sponsor olduğu, rastgele olmayan bir pilot çalışmayı gösterir; kayıtta sonuç veya yayın bağlantısı yoktur. Bel çalışmasını bağımsız olarak tekrarlayan bir araştırma bulunamamıştır.
Yamadan sonra ameliyat gerekti mi?
2025 serisinde 270 kişiden 19'u (%7,0) yamadan ortalama 14,1 ay sonra (3 ile 34 ay arası) ameliyat edildi. Hepsinde son MR'da aynı seviyede yeniden fıtıklaşma vardı ve ameliyat kararı görüntüye değil belirtilere göre verilmişti. Michigan State Üniversitesi sınıflamasında derece 2 veya üzeri fıtıklar ameliyat riskiyle ilişkiliydi (risk oranı 7,32; %95 güven aralığı 1,87 ile 28,57); az olay olduğu için aralık geniştir.
Bu oran bir tedavi başarısı değildir. Kontrol grubu olmadığından yama yapılmasaydı kaç kişinin ameliyat olacağı bilinemez. Yazarlar daha önceki bir çalışmada ameliyatsız bakım için %8,7 ameliyat oranı bildirildiğini anar; bu doğrudan bir karşılaştırma değildir. Fıtıkların kendiliğinden küçülme olasılığı için bel fıtığının küçülüp küçülmediğini anlatan sayfaya bakabilirsiniz.
Hangi belirtilerde yama beklenmeden başvurulmalı?
Bazı belirtiler yama veya başka bir ameliyatsız yöntem denemesini beklemeden acil değerlendirme gerektirir. İngiliz Ulusal Sağlık Hizmeti'ne (NHS) göre iki tarafta birden siyatik, iki bacakta birden ciddi veya artan güçsüzlük ya da uyuşma, makat veya genital çevresinde uyuşma, idrarı başlatamama veya tutamama ve dışkıyı tutamama bu gruptadır.
Bu belirtiler yoksa ve ağrı düzelmiyorsa ya da kötüleşiyorsa karar muayeneyle verilir. Yamanın yeri ve diğer seçenekler için difüzyonel yama tedavisi sayfasına, uygulamanın adımları için yamanın nasıl yapıldığını anlatan sayfaya, ameliyat kararı için bel fıtığı ne zaman ameliyat gerektirir sayfasına geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- Artcure difüzyonel yama ile bel fıtığı çalışması, Turkish Journal of Medical Sciences, 2017 (tam metin)
- Artcure difüzyonel yama ile bel fıtığında orta ve uzun dönem sonuçlar, BMC Musculoskeletal Disorders, 2025
- Kronik bel ağrısında botanik özler üzerine güncellenmiş meta-analiz, Experimental and Therapeutic Medicine, 2025
- DSÖ kronik bel ağrısı kılavuzu üzerine yorum, Global Health Research and Policy, 2025
- ISRCTN06273186 çalışma kaydı (2014)
- NHS, Sciatica (siyatik) sayfası
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş