Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 04.12.2025
Ameliyatsız Bel Fıtığı Tedavisi Nasıl Yapılır? Difüzyonel Yama Tekniği
Yayımlanmış çalışmalarda difüzyonel yama şöyle uygulandı: disk seviyesi kalça kemiğinin üst kenarından (iliak krest) bulunup cilde işaretlendi, yama işaretin üzerine yapıştırıldı ve hasta 24 saat sırtüstü yattı. Yama cilde yapıştırılan (transdermal), bitkisel yağ karışımı içeren bir üründür; iğne, kesi veya anestezi içermez. Çıkar beyanı: Doç. Dr. Mehmet Sorar, bu yamanın ABD patentlerinde buluş sahipleri arasında yer almaktadır.
Uygulamadan önce neler değerlendirildi?
Çalışmalarda yama, muayene ve MR bulgularına göre seçilen kişilere uygulandı. 2017 çalışması diz altına inen bacak ağrısı olan, MR'da belirtilerle uyumlu fıtık (protrüzyon veya ekstrüzyon, yani disk dokusunun taşmasının iki derecesi) görülen ve bel ağrısı fizik tedavi ile ağrı kesicilere yanıt vermeyen kişileri aldı. Belirgin kas güçsüzlüğü, önceki ameliyat, kanal darlığı, skolyoz, atopik cilt ve astım gibi durumlar ise kişilerin dışlanmasına yol açtı. 2025 serisi 18 ile 75 yaş arasında, tek seviyeli fıtığı ve sinir kökü belirtileri olan kişileri aldı; acil ameliyat gerektirenleri dışarıda bıraktı. Boyun çalışması ayrıca diyabet, gebelik veya emzirme, kolda kas gücünün 5 üzerinden 3 veya altında olması ve bilişsel bozukluğu olanları dışladı.
Kimlerin alındığı ve alınmadığı difüzyonel yama tedavisi sayfasında listelenmiştir. Bu sayfa araştırma protokollerini anlatır; bir kişiye uygun olup olmadığına muayene sonrasında karar verilir. Muayeneye hazırlık için bel fıtığı muayenesine hazırlık sayfasına bakabilirsiniz.
Yama bel bölgesine adım adım nasıl yerleştirilir?
Bel çalışmalarında yama cilde birkaç adımda yerleştirildi. 2022 çalışmasında yamayı hep aynı hemşire uyguladı, 2025 çalışmasında hekimler ve hemşireler uyguladı. Adımlar şöyledir:
- Hasta yüzüstü yatırılır.
- Kalça kemiğinin üst kenarı yoklanarak L4-L5 seviyesi bulunur.
- Fıtığın bulunduğu disk seviyesi cilde dermal kalemle işaretlenir.
- Yamanın merkezi işaretin üzerine konur.
- Yama hipoalerjenik (alerji yapma olasılığı düşük) bant veya flasterle sabitlenir.
Boyun çalışmasında yama boyun bölgesine hipoalerjenik bantla yapıştırılmıştır; bu uygulama boyun fıtığı çalışmasını anlatan sayfada ele alınır. İğne, enjeksiyon veya anestezi hiçbir çalışmada tarif edilmemiştir. Yamanın evde kendi başına uygulanmasına dair bir veri de yoktur; uygulayanı bildiren çalışmalarda bunu sağlık personeli yapmıştır.
24 saat boyunca nelere dikkat edildi?
Üç çalışmanın hepsinde 24 saatlik yatak istirahati uygulandı veya önerildi; yama 2022 ve 2025 çalışmalarında 24 saat yerinde kaldı. Ayrıntılar çalışmadan çalışmaya biraz değişir.
| Çalışma | Yatış ve hareket | Diğer kısıtlamalar ve izlem |
|---|---|---|
| 2017, bel | 24 saat hastanede sırtüstü yatış, saatte en fazla üç kez ayağa kalkma | Yamanın ne zaman çıkarıldığı makalede açıkça yazılmamıştır |
| 2022, boyun | Temel ihtiyaçlar dışında sırtüstü yatak istirahati | Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaç (NSAİİ), kas gevşetici ve sıcak veya soğuk uygulama yok; ilk saatlerde alerji izlemi; 24 saat sonra yakınlar bandı ve yamayı çıkarabildi |
| 2025, bel | 24 saat sırtüstü yatak istirahati | Kas gevşetici, NSAİİ ve sıcak veya soğuk uygulama yok; ilk saatlerde izlem; yama 24. saatte çıkarılabildi |
Tablodaki ilaç kısıtlamaları araştırma protokolüne aittir; düzenli kullandığınız bir ilacı kendi başınıza kesmeyin. 2014 tarihli ISRCTN kaydı da benzer bir plan yazar: yama fıtık seviyesinin ortasına konur, 24 saat tam yatak istirahati uygulanır ve yama çıkarılır. Kayıtta ağrı ve nörolojik muayene başlangıçta, 24. ve 48. saatte; MR ise tedaviden önce ve 6 ile 8 hafta sonra planlanmıştır. Bu kayıtta sonuç yoktur. İlk 24 saatte beklenenlerin ve sonraki haftalarda bildirilenlerin ayrıntısı yama sonrası süreci anlatan sayfadadır.
Uygulamadan sonra sonuçlar hangi ölçümlerle izlendi?
Çalışmalar sonucu ağrı ve işlev ölçekleriyle, belirli aralıklarla izledi. Ağrı ve işlev ölçekleri hastanın kendi bildirimine dayanır; görüntüleme ile disk boyutu ölçülmemiştir. 2022'de bütün değerlendirmeyi tedaviyi bilmeyen tek bir klinisyen yaptı, 2017'de değerlendirmeyi yapan hekim ve hemşireler tedaviyi bilmiyordu.
- 2017, bel: Oswestry Özürlülük İndeksi (günlük işlev ölçeği), ağrı skalası (VAS), Lasègue işareti (düz bacak kaldırma testi), femoral germe testi ve omurga yanındaki kas spazmı; uygulamadan önce, 3. günde ve 1. ayda.
- 2022, boyun: boyun ağrısı VAS, Boyun Ağrısı ve Özürlülük Ölçeği ve LANSS (sinir kaynaklı ağrı ölçeği); başlangıçta, 4. ve 12. haftada.
- 2025, bel: bacak ve bel ağrısı VAS ile Oswestry Özürlülük İndeksi; 1. ayda ve ardından 6 ayda bir.
Yama kaç kez uygulanır?
Üç çalışmanın hepsinde yama bir kez uygulanmıştır. 2022 makalesinin tartışma bölümü, gerekirse yaklaşık iki hafta sonra ikinci bir uygulamadan söz eder, ama çalışma tek uygulama verdiği için tekrar kullanıma ilişkin veri yoktur.
Yayımlanmış bir seans programı, uygulama aralığı veya toplam uygulama sayısı bulunmuyor; bu nedenle «kaç seans gerekir» sorusunun kanıta dayalı bir yanıtı yoktur. Size bir seans sayısı söylenirse dayanağını sorun. İzlem kontrolleri 2017 çalışmasında 3. günde ve 1. ayda, 2025 serisinde 1. ayda ve ardından 6 aylık aralıklarla en az 3 yıl boyunca yapılmıştır. Sonuçların ayrıntısı için bel fıtığı çalışmalarını anlatan sayfaya bakabilirsiniz.
Uygulamadan sonra hangi belirtilerde hekime veya acile başvurulmalı?
Cilt reaksiyonu gelişirse yamayı uygulayan sağlık ekibine haber vermek gerekir. 2017 çalışmasında plasebo yama grubundaki iki kişide içi sıvı dolu kabarcıklar çıktı, 2025 serisinde 270 kişiden ikisinde yama çıkarıldıktan sonra alerjik cilt reaksiyonu gelişti; iki durumda da topikal ilaç kullanıldı.
Kauda ekina sendromu (omurga kanalının alt ucundaki sinir demetinin sıkışması) ise acil bir durumdur. Amerikan Nörolojik Cerrahlar Birliği'ne (AANS) göre idrar yapamama, idrar veya dışkıyı tutamama, makat, genital bölge ve kalçada uyuşma ya da birden fazla sinir köküne ait güçsüzlük hemen tıbbi değerlendirme gerektirir. Bu belirtilerde yama sonucunu beklemeden acil servise başvurun.
Kaynaklar
- Artcure difüzyonel yama ile bel fıtığı çalışması, Turkish Journal of Medical Sciences, 2017 (tam metin)
- Artcure transdermal difüzyonel yama ile boyun fıtığı çalışması, Medicine Science, 2022
- Artcure difüzyonel yama ile bel fıtığında orta ve uzun dönem sonuçlar, BMC Musculoskeletal Disorders, 2025
- ISRCTN06273186 çalışma kaydı (2014)
- Amerikan Nörolojik Cerrahlar Birliği (AANS), Kauda ekina sendromu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş