Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 18.11.2025
Parkinson Tedavisi Ankara: Tedavide Yeni Yaklaşımlar
Parkinson tedavisinde "yeni yaklaşım" denen uygulamaların kanıt düzeyi birbirinden çok farklıdır. Gelişmiş ilaç ve pompa tedavileri ile beyin pili için kontrollü çalışmalar var, TMS için kanıt daha sınırlı ve Parkinson için ABD FDA izni yok. Bu sayfa her yaklaşımın ne gösterdiğini, bir çalışmayı okurken nelere bakılacağını ve Ankara'da bir merkezi değerlendirirken sorulacakları anlatıyor.
Yeni yaklaşımlar hangi kanıt düzeyinde?
Aşağıdaki tablo başlıca çalışmaları yan yana koyuyor. Rakamlar farklı kişilerde, farklı sürelerde ve farklı ölçeklerle bulunduğu için birbiriyle doğrudan karşılaştırılamaz.
| Yaklaşım | Kanıt türü | Ne gösterdi | Sınırı |
|---|---|---|---|
| Gelişmiş ilaç ve pompa tedavileri | MDS 2025 derlemesi, en az üç ay izlenen 102 randomize çalışma | Uzun salınımlı levodopa, bazı dopamin agonistleri ve diğer ek ilaçlar "etkili", sürekli bağırsak levodopa infüzyonu ve sürekli deri altı apomorfin "büyük olasılıkla etkili" derecelendirildi | Zaten oral levodopa kullanan kişilerde hareket dalgalanmaları için |
| Beyin pili, beş yıllık veri | INTREPID 2025, randomize sahte kontrollü, beş yıllık açık etiketli izlem | İlaçsız hareket puanı 42,8'den 21,1'e (1. yıl, yüzde 51), 27,6'ya (5. yıl, yüzde 36) indi | Sektörle bağlantılı, katılımcıların yüzde 72'si izlemi tamamladı, seçilmiş kişiler |
| Erken dönemde beyin pili | EARLYSTIM 2013, randomize, 251 kişi, 2 yıl | Yaşam kalitesi ölçeği beyin pilinde 7,8 puan düzeldi, ilaç grubunda 0,2 puan kötüleşti | Ortalama yaş 52, erken motor komplikasyonlu, ciddi olay oranı daha yüksek |
| Odaklanmış ultrason pallidotomisi (beyindeki globus pallidus bölgesinin MR kılavuzluğunda ısıyla tahrip edilmesi) | FDA özeti, randomize sahte kontrollü, 94 kişi | 3. ayda yanıt verenler yüzde 68,6'ya karşı yüzde 33,3 | Yalnızca üç ay, tek taraf |
| TMS | Avrupa kılavuzu (2020) ve Cleveland Clinic sayfası | Kılavuz, motor bozukluk veya depresyon için yüksek frekanslı tekrarlayan TMS'e (rTMS) "olası etkili" (Düzey B) diyor | Literatür 2018 sonunda bitiyor, Parkinson için FDA izni yok |
Cerrahi yöntemlerin ayrıntıları, adaylık özellikleri ve risk rakamları için Parkinson ameliyatı ve beyin pili tedavisi yazısına bakabilirsiniz.
Bir çalışmayı okurken nelere bakmalısınız?
Aynı yöntem için "yüzde şu kadar iyileşme" haberi, çalışmanın nasıl yapıldığını bilmeden çok az şey söyler. Yukarıdaki örnekler bir kontrol listesi çıkarıyor:
- İzlem süresi. Odaklanmış ultrasonun sahte işlemle karşılaştırıldığı dönem üç aydı. INTREPID'de beş yıl izlendi ve yazarlar, olası hastalık ilerlemesi nedeniyle sonuçların hafifçe gerilediğini, ama anlamlı yararın sürdüğünü bildirdi.
- Kimlerin alındığı. EARLYSTIM katılımcıları görece gençti ve motor komplikasyonların başındaydı, sonucun yaşlı veya bilişsel sorunu olan kişiler için geçerli varsayılmaması gerekiyor. INTREPID, levodopaya en az yüzde 33 yanıt veren ve günde 6 saatten fazla kötü hareket işlevi olan kişileri aldı.
- Kaç kişinin analize girdiği. INTREPID'de 191 kişiden 137'si (yüzde 72) izlemi tamamladı. Odaklanmış ultrasonda kaydedilen 166 kişinin yalnızca yüzde 54,8'i birincil analize girebildi.
- Kontrolün ne olduğu. Sahte işlem ile ilaç tedavisi farklı sorulara yanıt verir.
- Kimin finanse ettiği. INTREPID sektörle bağlantılıydı, yazarları arasında cihaz üreticisinden kişiler var.
- Zararın bildirilip bildirilmediği. EARLYSTIM'de ciddi olaylar beyin pili grubunda yüzde 54,8, ilaç grubunda yüzde 44,1 görüldü ve yerleştirme veya cihazla ilişkili ciddi olaylar beyin pili grubunda yüzde 17,7 idi.
TMS Parkinson'da nerede duruyor?
TMS, başa yerleştirilen bir bobinle manyetik darbeler vererek beyin etkinliğini değiştiren, ameliyat veya sedasyon gerektirmeyen bir yöntemdir. Cleveland Clinic'e göre FDA'nın izin verdiği kullanımlar depresyon, aurası olan migrenin akut ağrısı, obsesif kompulsif bozukluk ve sigarayı bırakmaya kısa süreli yardımdır. Parkinson hastalığı, çalışılmakta olan ama izin verilmemiş alanlar arasında sayılıyor. Sayfaya göre sık yan etkiler baş ağrısı, kafa derisinde rahatsızlık ve hafif yüz seğirmesidir, nöbet en ciddi ama çok nadir yan etki olarak tanımlanıyor. Takılı beyin pili olanlarda TMS uygulanmaz.
Avrupa uzman kılavuzu (2020, literatür 2018 sonuna kadar) Parkinson'da motor bozukluk veya depresyon için yüksek frekanslı rTMS'i "olası etkili" olarak sınıflıyor. Yazarlar, istatistiksel olarak desteklenen bir yararın otomatik olarak klinik açıdan anlamlı olmadığını da hatırlatıyor. TMS'in ne olduğu ve bir seansın nasıl geçtiği için TMS tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
İlaçlar yetmediğinde yeni seçenekleri ne zaman konuşmalısınız?
MDS 2025 derlemesi, oral levodopa kullanırken hareket dalgalanması yaşayan kişileri ele alıyor ve cerrahiyi gelişmiş ilaç tedavilerinin yanında bir seçenek olarak yerleştiriyor. İlaç etkisinin gün içinde kısalması ya da kapalı dönemlerin artması, tedaviyi yöneten hekimle bu seçenekleri konuşmak için bir nedendir. Hangisinin size uyduğuna ancak muayene ve değerlendirme karar verir. Yeni bir yöntemi hekiminizle konuşmadan başlamayın, onun umuduyla mevcut ilaçlarınızı da kesmeyin veya azaltmayın. Ciddi bir düşme, bayılma, yutarken boğulma veya ani kötüleşme ise randevu beklemez, acil yardım isteyin.
Ankara'da yeni bir yaklaşımı değerlendirirken ne sorarsınız?
Burada hiçbir merkez değerlendirilmez. Size bir yöntem önerildiğinde, Ankara'da ya da başka bir yerde aşağıdaki sorular aynı biçimde geçerlidir:
- Bu yöntem Parkinson için hangi düzenleyici kurum tarafından, hangi kullanım için onaylı? Onay yoksa bu açıkça söyleniyor mu?
- Önerinin dayandığı çalışma randomize ve kontrollü mü, kaç kişiyle ve ne kadar süreyle yapıldı?
- Çalışmaya alınan kişiler bana benziyor mu (yaş, hastalık süresi, levodopaya yanıt)?
- Çalışmada zararlar rakamla bildirilmiş mi, sizin için hangi riskler öngörülüyor?
- Yöntem standart tedavinin yerine mi, yoksa yanına mı öneriliyor?
Hekim ve ekip değerlendirmesi için genel ölçütleri Parkinson hekimine sorulacak sorular yazısında bulabilirsiniz. Kök hücre gibi araştırma aşamasındaki yaklaşımlar için Parkinson tedavisinde yeni çözüm arayışları yazısına bakın. Genel çerçeve Parkinson tedavisi sayfasında.
Kaynaklar
- MDS kanıt derlemesi: Parkinson hareket dalgalanmalarının tedavisi (2025)
- INTREPID: Parkinson'da subtalamik DBS'nin beş yıllık sonuçları (JAMA Neurology, 2025)
- EARLYSTIM: Erken motor komplikasyonlu Parkinson'da nörostimülasyon (NEJM, 2013)
- FDA: Parkinson pallidotomisi için MR kılavuzlu odaklanmış ultrason güvenlik ve etkililik özeti (2021)
- Cleveland Clinic: Transkraniyal manyetik uyarım (TMS)
- Lefaucheur ve arkadaşları: Tekrarlayıcı TMS'in tedavi amaçlı kullanımına ilişkin kanıta dayalı kılavuz (2020)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş