Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 03.01.2025
Boyun Fıtığı (Servikal Disk Hernisi): Belirtiler, Tedavi ve Korunma Rehberi
Servikal disk hernisi, boyun omurları arasındaki diskin taşarak bir sinir köküne baskı yapabilmesidir. Halk arasında boyun fıtığı denir. Baskı kola yayılan ağrı, uyuşma ve güçsüzlük yapabilir, bu tabloya radikülopati (sinir kökü hastalığı) denir. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi'nin (AAOS) hasta sitesi OrthoInfo'ya göre çoğu kişi zamanla düzelir. MR bulgusunun muayeneyle uyuşması gerekir, çünkü belirti vermeyen disk bulguları çok yaygındır.
Servikal disk hernisi ile radikülopati aynı şey mi?
Hayır. OrthoInfo, servikal radikülopatiyi boyundaki bir sinir kökünün sıkışması veya tahriş olması olarak tanımlıyor: ağrı omuza veya kola yayılır, güçsüzlük ve uyuşma eşlik edebilir. Disk hernisi bu tablonun nedenlerinden yalnızca biridir. Yaşlılarda olağan neden, disklerin su ve yükseklik kaybı ile kemik çıkıntılarının sinirin çıkış aralığını daraltmasıdır (spondiloz, yaşa bağlı aşınma). Gençlerde çoğunlukla ani bir yaralanmayla disk fıtıklaşır, bazen yaralanma bulunamaz. OrthoInfo fıtıklaşmanın sıklıkla kaldırma, çekme, eğilme veya dönme sırasında olduğunu da yazıyor.
Tipik belirti, boyundan kola inen yanıcı veya keskin bir ağrıdır. Boynu geriye germek, zorlamak veya başı çevirmek ağrıyı artırır, karıncalanma, kol, omuz veya elde güçsüzlük ve uyuşma eşlik edebilir. OrthoInfo bazı kişilerin elini başının üstüne koyunca rahatladığını da not ediyor.
Radhakrishnan ve arkadaşlarının Mayo Clinic'te Rochester'daki (Minnesota) nüfus tabanlı çalışmasında (561 hasta, 1976 ile 1990) olguların %21,9'unda doğrulanmış disk çıkıntısı neden olarak bulundu, %68,4'ü spondiloz, disk hastalığı veya ikisiyle ilişkiliydi. Ağır efor veya travma öyküsü yalnızca %14,8'inde vardı.
Hangi sinir kökü etkilenirse kolda ne olur?
Amerikan Aile Hekimleri Akademisi'nin (AAFP) 2016 derlemesi her kökün tipik bulgularını düzey düzey veriyor. En sık etkilenen kök C7, ardından C6 (AAFP ve Rochester çalışması).
| Kök | Ağrı ve his alanı | Güçsüzlük | Refleks |
|---|---|---|---|
| C5 | Kolun dış yanı ve omuz | Deltoid (omuz kası), dirsek bükme | Biseps refleksi azalır |
| C6 | Başparmak ve ön kolun dış yüzü | Biseps, bileği yukarı kaldırma | Brakiyoradiyalis refleksi azalır |
| C7 | Orta parmak ve ön kolun arka yüzü | Triseps, bileği aşağı bükme | Triseps refleksi azalır |
| C8 | Elin serçe tarafı ve ön kolun iç yüzü | Parmak bükücü kaslar | Belirtilmemiş |
Muayene ve MR boyun fıtığını nasıl gösterir?
OrthoInfo tanıda öykü ve muayeneyi (kas gücü, duyu, refleksler), dizilim ve sinir çıkış aralığındaki daralma için grafiyi, kemik çıkıntıları için BT'yi, disk fıtığı ile omurilik veya sinir kökü hasarı için MR'ı, sinir kökü nedenini doğrulamak ve dirsek veya bilekteki başka sinir sıkışmalarını dışlamak için EMG ile sinir iletim çalışmalarını sayıyor. AAFP tanının öykü ve muayeneyle konabileceğini, Spurling testi (baş yana eğilip baskı uygulanarak kol ağrısının sınanması) ile üst ekstremite gerilim testinin yararlı olduğunu yazıyor; bu önerinin kanıt derecesi SORT C, yani sınırlı.
Muayene testlerinin kanıtı sınırlı. Thoomes ve arkadaşlarının 2018 sistematik derlemesi yalnızca beş tanısal doğruluk çalışması buldu. Birden fazla çalışmada yalnızca Spurling testi incelenmişti. Özgüllüğü yüksek (0,89 ile 1,00), duyarlılığı çok değişken (0,38 ile 0,97). Yani pozitif sonuç radikülopatiyi düşündürür, negatif sonuç tek başına dışlamaz. Kas gücü, refleks ve duyu muayenesini değerlendiren çalışma bulunmadı. Öyküyle uyumluysa Spurling, aksiyal traksiyon ve kol sıkma testlerinin birleşimi olasılığı artırabilir.
MR bulgusu tek başına belirtiyi açıklamaz. Nakashima ve arkadaşlarının 20 ile 70 yaş arası 1.211 belirtisiz gönüllüde yaptığı MR çalışmasında %87,6'sında disk çıkıntısı vardı, 20'li yaşlarda bile erkeklerin %73,3'ünde, kadınların %78,0'inde. Omurilik basısı %5,3'te, omurilikte sinyal değişikliği %2,3'te görüldü ve ikisi de esas olarak 50 yaşından sonra arttı. AAFP, MR'ın 4 ila 6 haftada düzelme olmazsa, objektif bulgular ilerlerse ya da miyelopati (omurilik basısı) veya apse şüphesi varsa tercih edildiğini belirtiyor.
Ne kadar yaygın, nasıl seyreder?
Rochester verisi yalnızca disk fıtığını değil, tüm nedenlere bağlı servikal radikülopatiyi kapsıyor. Yaşa göre düzeltilmiş yıllık yeni olgu sıklığı 100.000 kişide 83,2 (erkeklerde 107,3, kadınlarda 63,5) ve 50 ile 54 yaşlarında 202,9 ile zirve yapıyor. Ortalama yaş yaklaşık 48, aralık 13 ile 91. Veri Türkiye'den değil, 1976 ile 1990 arasındaki bir ABD kentinden. Belirtiler tanıdan önce ortanca 15 gündür sürüyordu.
Aynı çalışmada ortanca 4,9 yıllık takipte %31,7'de nüks, %26'sında ameliyat görüldü. Ağrıyla birlikte duyu kaybı ve objektif kas güçsüzlüğü ameliyat kararını öngörüyordu. Son takipte %90 belirtisiz ya da hafif etkilenmişti. OrthoInfo yüzde vermeden, çoğu kişinin zamanla düzeldiğini, belirtilerin dönebileceğini ve çoğu kez yeniden yatıştığını yazıyor. Orta yaş ve üzerindeki kişilerin yaklaşık yarısında belirti vermeyen aşınmış disk veya sıkışmış sinir bulunuyor.
Tedavi basamakları nasıl ilerler?
OrthoInfo ameliyatsız bakım olarak kısa süreli yumuşak boyunluğu (uzun süreli kullanım boyun kaslarını zayıflatabilir), fizik tedaviyi, iltihap giderici ilaçları, kısa süreli ağızdan steroidi, yalnızca şiddetli ağrıda sınırlı süreyle opioidleri ve epidural, seçici sinir veya faset enjeksiyonlarını listeliyor. Enjeksiyonlar iltihabı azaltır ama yapısal baskıyı kaldırmaz. Sıra genellikle şöyle:
- Öykü ve muayene, tanı çoğu kez bunlarla konur (AAFP).
- Ameliyatsız bakım. Her yöntemin kanıtı ameliyatsız boyun fıtığı tedavisi yazısında.
- 4 ila 6 haftada düzelme yoksa veya objektif bulgular ilerliyorsa MR; omurilik basısı veya apse şüphesinde bu süre beklenmez.
- 4 ila 8 haftada düzelme yoksa cerrahi yönlendirme veya enjeksiyon düşünülür (AAFP).
- Belirtiler ameliyatsız tedaviden sonra da yatışmazsa ameliyat düşünülür (OrthoInfo). Yöntemler boyun fıtığı ameliyatı sayfasında.
Hangi belirtiler beklemeye gelmez?
AAFP, ilerleyen objektif bir nörolojik kaybın MR ve omurga cerrahına yönlendirmeyi gerektirdiğini yazıyor. Derleme ayrıca bazı bulguları ayrı bir nedene işaret eden uyarı olarak sayıyor:
| Bulgu | Düşündürdüğü durum |
|---|---|
| El becerisinde azalma, idrar sıkışması, dengesiz yürüme, klonus (istemsiz ritmik kasılma), canlı refleksler | Miyelopati (omurilik basısı) |
| Ateş, kanser öyküsü, gece ağrısı, kilo kaybı | Tümör |
| Nörolojik kayıp ile birlikte ateş, damar içi ilaç kullanımı veya bağışıklık baskılanması | Apse |
Tablodaki bulgulardan biriyle karşılaşırsanız randevu tarihini beklemeyin. Yeni başlayan yürüme bozukluğu, el becerisinin aniden azalması veya idrar ve dışkıyı tutamama acil servise gitmeniz gereken durumlardır. Omurilik basısının ne zaman acil sayıldığı kritik boyun ameliyatı sayfasında anlatılıyor.
Boyun fıtığından korunmak mümkün mü?
Bugün için herhangi bir önlemin boyun fıtığını önlediğini gösteren net bir çalışma yok. Risk faktörlerini inceleyen az sayıdaki çalışmadan biri, Kelsey ve arkadaşlarının 1984 tarihli vaka kontrol çalışması. Akut disk prolapsusunda (diskin aniden fıtıklaşması) otuzlu yaşlar biraz daha sık, erkek kadın oranı 1,4'e 1 idi. Görece güçlü ilişkili bulunanlar belirtilerin başladığı sıralarda işte sık ağır kaldırma, sigara içmek ve tahtadan sık dalış yapmaktı. Titreşimli araç kullanımı ve araçta geçen süre sınırda veya anlamsızdı. Dalış dışındaki sporlar, topuklu ayakkabı, gebelik sayısı, işte sık boyun çevirme, işte oturma süresi ile puro veya pipo içmek riski değiştirmiyor görünüyordu.
Çalışma 1984 tarihli ve bir popülasyonda ilişkiyi gösteriyor, nedeni kanıtlamıyor. Modern ekran kullanımı hakkında bilgi vermiyor. Korunma konusundaki tartışma için boyun fıtığından korunmanın önemi yazısına, tedavi seçeneklerinin tamamı için boyun fıtığı tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- American Family Physician: Nonoperative Management of Cervical Radiculopathy
- OrthoInfo (AAOS): Cervical Radiculopathy (Pinched Nerve)
- Brain: Epidemiology of cervical radiculopathy. A population-based study from Rochester, Minnesota, 1976 through 1990
- The Spine Journal: Value of physical tests in diagnosing cervical radiculopathy: a systematic review
- Spine: Abnormal findings on magnetic resonance images of the cervical spines in 1211 asymptomatic subjects
- Journal of Bone and Joint Surgery: An epidemiological study of acute prolapsed cervical intervertebral disc
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: Boyun Fıtığı