Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 24.04.2025

Baş ve Boyun Titremesi ile Esansiyel Tremor: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Seçenekleri

Baş ve boyun titremesi, başın istem dışı titremesidir. Bir hasta eğitim makalesine göre en sık nedeni esansiyel tremordur; servikal distoni ve daha seyrek olarak Parkinson hastalığı, inme, kafa travması ve multipl skleroz da yol açabilir. Tedavi kanıtı el titremesine göre zayıftır: Uluslararası Parkinson ve Hareket Bozuklukları Derneği'nin (MDS) derlemesi baş ve ses titremesi için yeterli kanıt bulamadı.

Baş titremesinin nedenleri nelerdir?

Uluslararası Esansiyel Tremor Vakfı'nın (IETF) sitesinde yayımlanan, bir hekim tarafından yazılmış makaleye göre esansiyel tremor baş titremesinin açık farkla en sık nedenidir. Diğer nedenler servikal distoni (boyun kaslarının istem dışı kasılması) ve daha seyrek olarak Parkinson hastalığı, inme, kafa travması ve multipl sklerozdur. Bu bir hasta eğitim makalesidir, kılavuz değildir.

Continuum derlemesine göre esansiyel tremor tanısı için yalnızca baş veya ses titremesi bulunmamalıdır. Yani tek başına baş titremesi olan birinde bu tanı ölçütleri karşılanmaz ve başka nedenler araştırılır. Distonik tremor, Parkinson tremoru, fizyolojik tremor ve ilaca bağlı tremor ayırıcı tanıda yer alır; derleme bunları yalnızca muayeneyle ayırmanın zor olabileceğini belirtiyor. Ayrım tedaviyi etkiliyor, çünkü IETF makalesi esansiyel ve distonik baş titremesi için farklı ilaçlar sayıyor. Genel çerçeve için esansiyel tremor nedir yazısına, boyun kaslarının istem dışı kasılmasıyla ilgili distoni sayfasına bakabilirsiniz.

Baş titremesi ne sıklıkta görülür?

Yayımlanmış oranlar çelişiyor ve fark örnekleme yönteminden geliyor. IETF makalesi esansiyel tremorlu kişilerin yaklaşık %95'inde el titremesi, yaklaşık %35'inde tek başına veya el titremesiyle birlikte baş titremesi olduğunu yazıyor. Louis ve arkadaşlarının 2017 tarihli makalesine göre nüfus temelli çalışmalarda baş titremesi esansiyel tremorlu kişilerin %10,9 ila 18,0'ında görülüyor; beyin bankası gibi seçilmiş örneklerde bu oran %60,6'ya kadar çıkıyor.

Baş titremesi esansiyel tremorda kollardan sonra en sık etkilenen bölge. Daha yüksek genel titreme yüküyle ilişkili ve kadınlarda erkeklerden daha sık bildirilmiş. Aynı makale, 583 esansiyel tremor hastasını inceleyen önceki bir çalışmada %2,7'sinde kol titremesi yalnızca hafifken baş titremesi bulunduğunu aktarıyor. Bu yüzden baş titremesinin yaygın olduğunu ama oranının örneğe göre çok değiştiğini söylemek, tek bir yüzde vermekten daha doğrudur.

Hangi tedaviler kullanılıyor, kanıt ne kadar?

IETF makalesi şu seçenekleri sayıyor:

• Esansiyel baş titremesinde propranolol ve primidon temel ilaçlar; gabapentin ve topiramat diğer seçenekler.
• Distonik baş titremesinde klonazepam (bir benzodiyazepin) veya baklofen ile tizanidin denenebilir.
• Botulinum toksini enjeksiyonları özellikle distonik baş titremesinde yardımcı olabilir ve yaklaşık üç ila dört ayda bir tekrarlanması gerekir.
• Fizik tedavi genellikle yararlı değil; gevşeme ve kafeini azaltma yardımcı olabilir.

Makale bu önerilerin hiçbiri için sayı vermiyor. MDS'nin 64 çalışmalık derlemesinde propranolol ve primidon klinik olarak yararlı, botulinum toksini tip A olasılıkla yararlı bulundu, ama bu derecelendirmeler yalnızca el ve kol titremesi içindir. Baş titremesi için ilaçlara ilişkin bu sayfadaki bilgi, bir hasta kuruluşu makalesinin aktardığı uygulamayla sınırlı. Doz bilgisi verilmiyor; ilaç seçimi muayeneye göre yapılır.

Beyin pili baş titremesinde ne gösteriyor?

Beyin pili (derin beyin stimülasyonu, DBS) için en somut veri 2024 tarihli, geriye dönük ve tek merkezli bir çalışmadan geliyor. 1999 ile 2020 arasında DBS uygulanan, distoni veya esansiyel tremorlu 381 hastanın 33'ünde baş titremesi ölçütleri karşılanıyordu: 22'si distonik baş titremesi (12'sinde beynin globus pallidus internus bölgesinde, yani GPi'de, 10'unda talamusun Vim çekirdeğinde uyarım), 11'i Vim uyarımlı esansiyel tremor. Videoyu kör değerlendiren uzmanlar baş titremesinin kısa dönemde (ortalama 10 ay) ve uzun dönemde (ortalama 41 ay) başlangıca göre %60 ila 70 azaldığını, üç grup arasında anlamlı fark olmadığını buldu. Örneklem küçük ve randomize değil; bu düşük düzeyli bir kanıt.

IETF makalesi DBS'yi ilaçla kontrol edilemeyen, işlevi bozan titreme için ayırıyor. Baş titremesinin el titremesinden daha zor kontrol edilebileceğini ve iki taraflı uyarım gerekebileceğini yazıyor; beyin kanaması riskini yaklaşık %2 olarak anıyor ve başarı oranı vermiyor. Bir DBS derlemesi iki taraflı Vim uyarımının eksenel (baş ve gövde) ve ses titremesini daha iyi kontrol ettiğini belirtiyor, ama bunun bir bedeli var: aynı derlemeye göre Vim uyarımında konuşma bozukluğu tek taraflı olgularda %11 ila 38,5, iki taraflı olgularda %22 ila 75 oranında bildirilmiş ve çoğu zaman tremor kontrolüyle konuşma arasında bir denge kurmak gerekiyor. Odaklanmış ultrason (MR eşliğinde ultrason enerjisiyle talamusta küçük bir lezyon oluşturma) için de MDS derlemesi baş titremesinde yeterli kanıt bulamadı. Yöntemlerin genel karşılaştırması esansiyel tremor tedavisi sayfasında, RF talamotomi ile beyin pilinin farkları esansiyel tremor cerrahisi yazısında.

Baş titremesinde ne zaman hekime, ne zaman acile başvurulmalı?

Baş titremesi günlük yaşamı, yemek yemeyi, okumayı veya sosyal ortamları zorlaştırıyorsa değerlendirme zamanı gelmiştir. Nedenin esansiyel tremor mu distoni mi olduğu ilaç ve botulinum seçimini değiştirdiği için tedaviden önce tanının konması gerekir. Göreve veya pozisyona özgü titreme esansiyel tremor tanısını dışladığı için, titremenin hangi durumlarda ve hangi baş duruşunda ortaya çıktığını not etmek hekime yardımcı olur. Titreme bir kafa travması veya inmeyle aynı dönemde başladıysa ya da yeni bir ilaçtan sonra ortaya çıktıysa bunu hekime söyleyin. Titreme aniden başladıysa ve yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu, görme kaybı ya da şiddetli baş ağrısı eşlik ediyorsa beklemeyin: NHS bu belirtileri inme işareti olarak sayar, 112'yi arayın.

Kaynaklar

• International Essential Tremor Foundation: Wrapping Your Mind Around Head Tremor
• Tremor and Other Hyperkinetic Movements: Early Head Tremor in Essential Tremor, A Case Series and Commentary
• Movement Disorders Clinical Practice: Thalamic versus Pallidal Deep Brain Stimulation on Head Tremor in Dystonic and Essential Tremor Patients
• Movement Disorders: MDS evidence-based review of treatments for essential tremor
• Continuum: Diagnosis and Treatment of Essential Tremor
• Brain Sciences: Deep-Brain Stimulation for Essential Tremor and Other Tremor Syndromes
• NHS: Stroke symptoms