Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 06.12.2025
Esansiyel Tremor Nedir?
Esansiyel tremor, ellerde ve kollarda hareket sırasında ortaya çıkan titremeyle (eylem tremoru) belirginleşen, kronik ve ilerleyici bir hareket bozukluğudur. Amerikan Nöroloji Akademisi'nin Continuum dergisindeki derlemeye göre yalnızca bir titreme hastalığı değildir; yürüme, konuşma, bilişsel işlevler ve ruh hali de etkilenebilir. Başka titreme nedenleriyle karışabildiği için tanı ayrıntılı öykü ve muayeneyle konur.
Belirtileri nelerdir?
Ana belirti, kollarda ve ellerde eylem sırasında görülen titremedir. Öne çıkan belirtiler ve ilişkili durumlar şunlar:
- El ve kol titremesi: derlemede esansiyel tremorun temel bulgusu olarak tanımlanıyor.
- Baş titremesi: kollardan sonra en sık etkilenen bölge; kadınlarda erkeklerden daha sık ve daha yüksek genel titreme yüküyle ilişkili bildirilmiş.
- Ses titremesi: Uluslararası Parkinson ve Hareket Bozuklukları Derneği (MDS) derlemesi ses titremesini ayrı bir bölge olarak ele alıyor.
- Yürüme, konuşma, biliş ve ruh hali: Continuum derlemesine göre bunlar da etkilenebilir.
Baş titremesinin sıklığı örneğe göre çok değişiyor. Nüfus temelli çalışmalarda esansiyel tremorlu kişilerin %10,9 ila 18,0'ında, beyin bankası gibi seçilmiş örneklerde %60,6'ya kadar görülmüş. Bir hasta kuruluşu makalesi ise yaklaşık %35 diyor. Ayrıntılar için baş ve boyun titremesi yazısına bakabilirsiniz.
Aynı hasta kuruluşu makalesine göre esansiyel tremorlu kişilerin yaklaşık %95'inde el titremesi var. Louis ve arkadaşlarının andığı 583 hastalık önceki bir çalışmada %2,7'sinde baş titremesi vardı ama kol titremesi yalnızca hafifti; yani baş titremesi hafif kol titremesiyle de birlikte görülebiliyor.
Ne kadar sık görülür?
29 genel nüfus çalışmasını inceleyen bir meta-analize göre 2020'de dünya genelinde yaygınlık %0,32 (güven aralığı %0,12 ila 0,91), yani yaklaşık 24,9 milyon kişi. Aynı çalışma eski bir tahminin yaklaşık %0,9 olduğunu not ediyor. Güven aralığının geniş olması çalışmaların farklı tanı yöntemleri kullanmasını yansıtıyor; yazarlar gelecekteki taramalar için uluslararası ortak bir tanı yaklaşımı istiyor.
Yaygınlık yaşla belirgin biçimde artıyor: 20 yaşın altında %0,04, 80 yaş ve üzerinde %2,87 (güven aralığı %1,07 ila 7,49). Esansiyel tremor erkeklerde (%0,36) kadınlardan (%0,28) tutarlı biçimde daha sık bulunmuş.
Esansiyel tremor zamanla ilerler mi?
Continuum derlemesi esansiyel tremoru kronik ve ilerleyici bir sendrom olarak tanımlıyor ve titremenin yanında yürüme, konuşma, biliş ve ruh halinin de etkilenebildiğini yazıyor. İlerleme hızı, titremenin ne zaman başka bölgelere yayılacağı ve yaşam süresine etkisi için yayımlanmış net bir sayı bulunmuyor. Belirtilerin seyri kişiden kişiye değişebileceği için izlem hekimle birlikte planlanır.
Tanı nasıl konur, Parkinson'dan nasıl ayrılır?
Tanı ayrıntılı bir tıbbi, sosyal ve aile öyküsüne ve muayeneye dayanır. Continuum özetine göre tanı için iki taraflı eylem tremorunun 3 yıl sürmesi gerekir; yalnızca baş veya ses titremesi ya da göreve veya pozisyona özgü titreme olmamalıdır.
Ayırıcı tanıda distonik tremor, Parkinson tremoru, fizyolojik tremor ve ilaca bağlı tremor yer alıyor. Derleme bunları yalnızca muayeneyle ayırmanın zor olabileceğini belirtiyor. Parkinson'un belirtileri ve tanı yöntemleri ayrı bir konu; Parkinson hastalığı belirtileri ve tanısı yazısında anlatılıyor.
Titreme baş bölgesindeyse ayrım daha da önem kazanıyor. Hasta kuruluşu makalesi esansiyel tremoru baş titremesinin açık farkla en sık nedeni olarak anıyor; servikal distoni (boyun kaslarının istem dışı kasılması) ve daha seyrek olarak Parkinson hastalığı, inme, kafa travması ve multipl skleroz da baş titremesine yol açabiliyor.
İlaçlar ve ilaç dışı seçenekler ne kadar kanıta dayanıyor?
MDS'nin 64 çalışmayı değerlendiren kanıta dayalı derlemesi ilaçları şöyle derecelendirdi:
- Propranolol ve primidon: klinik olarak yararlı.
- Topiramat: klinik olarak yararlı, ama yalnızca yüksek dozlarda.
- Alprazolam ve botulinum toksini tip A: olasılıkla yararlı.
Bu derecelendirmeler yalnızca el ve kol titremesi için geçerli; ses ve baş titremesi için yeterli kanıt bulunamadı. Yazarlar alanın küçük örneklem, çapraz tasarım, kısa izlem ve doğrulanmamış klinik ölçeklerle sınırlı olduğunu söylüyor. Doz bilgisi bu sayfada verilmiyor; ilaç seçimini ve dozunu muayene sonrası hekim belirler.
Continuum derlemesi hafif olgularda ilaç dışı ve girişimsel olmayan önlemlerle başlanmasını, ardından ilaçlara, şiddet arttıkça cerrahiye geçilmesini tarif ediyor; yeni ortezleri ve periferik uyarım cihazlarını da anıyor ama bu cihazlar için sayı vermiyor. Baş titremesi için bir hasta kuruluşu makalesi kafein azaltmanın ve gevşemenin yardımcı olabileceğini, fizik tedavinin genellikle yararlı olmadığını yazıyor; bu bir kılavuz değil. MDS derlemesinde tek taraflı ventral intermediyer (Vim) çekirdek beyin pili (derin beyin stimülasyonu, DBS), radyofrekans talamotomi ve MR eşliğinde odaklanmış ultrason talamotomi (talamusta küçük bir lezyon oluşturma) de olasılıkla yararlı sınıfındaydı. Bu yöntemlerin riski var: 2019 tarihli bir literatür derlemesine göre uyuşma veya karıncalanma, konuşma bozukluğu ve denge bozukluğu hepsinde yaygın; birçoğu geçici olsa da kalıcı nörolojik komplikasyonlar en sık radyofrekans talamotomiden sonra bildirilmiş. Cerrahi seçeneklerin karşılaştırması için esansiyel tremor tedavisi sayfasına, radyofrekans talamotomi ve beyin pilinin ayrıntısı için esansiyel tremor cerrahisi yazısına bakın.
Titreme ne zaman değerlendirilmeli, ne zaman acildir?
Titreme günlük işlerinizi zorlaştırıyorsa değerlendirme zamanı gelmiştir; Continuum derlemesine göre tedavi kararı işlev kaybına ve kişinin tercihine dayanır. Titreme yeni bir ilaçla birlikte başladıysa, ilaca bağlı tremor ayırıcı tanıda olduğu için kullandığınız tüm ilaçları hekime söyleyin. Başlangıç bir kafa travması veya inme gibi bir olayla aynı döneme denk geldiyse bunu da belirtin; bir hasta kuruluşu makalesi bunları baş titremesinin daha seyrek nedenleri arasında sayıyor. Titreme aniden başladıysa ve yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu ya da şiddetli baş ağrısı eşlik ediyorsa bunu esansiyel tremor saymayın: NHS bu belirtileri inme işareti olarak sayar, 112'yi arayın.
Kaynaklar
- Continuum: Diagnosis and Treatment of Essential Tremor
- Journal of Global Health: The global prevalence of essential tremor, with emphasis on age and sex
- Movement Disorders: MDS evidence-based review of treatments for essential tremor
- Tremor and Other Hyperkinetic Movements: Early Head Tremor in Essential Tremor, A Case Series and Commentary
- International Essential Tremor Foundation: Wrapping Your Mind Around Head Tremor
- Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry: Outcomes from stereotactic surgery for essential tremor
- NHS: Stroke symptoms
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: Esansiyel Tremor