Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 04.12.2025
TMS Parkinson Plus Uygulaması Nedir?
TMS (transkraniyal manyetik stimülasyon), başın üzerine konan bir bobinle beyne manyetik darbeler gönderen, ameliyat ve sedasyon (ilaçla uyutma) gerektirmeyen bir yöntemdir. Parkinson Plus sendromları (MSA, PSP, CBD, DLB) için düzenleyici bir izni ve standart bir seans programı bilinmiyor; kanıt küçük araştırmalarla sınırlıdır ve yararı gösterilmiş değildir.
Bir TMS seansı nasıl ilerler?
Seans akışı, Cleveland Clinic'in tarif ettiği genel uygulamaya dayanır; hastalığa özgü bir akış değildir. Adımlar şöyledir:
- Metal eşyalar çıkarılır ve kişi arkaya yaslanan bir koltuğa oturur.
- Cihaz yüksek sesle tıkladığı için kulaklık veya kulak tıkacı takılır.
- Bobin başa yerleştirilir ve deneme darbeleriyle uyarım şiddeti ayarlanır.
- Tedavi darbeleri verilir; kafa derisinde vurma hissi ve el ya da başparmakta seğirme duyulabilir.
Cleveland Clinic'e göre seans türüne göre yaklaşık 3 ile 40 dakika sürer: standart tekrarlayan TMS genellikle 20 ile 40 dakika, theta-burst uyarımı ise yaklaşık 3 ile 10 dakika alır. Bazı kişilerin sonradan idame (koruma) seanslarına ihtiyaç duyduğunu da ekliyor.
Kaç seans gerekir ve bu hastalıklarda program belli midir?
Bu hastalıklar için belli bir program yoktur. Cleveland Clinic'in anlattığı tipik takvim haftada 5 gün, 4 ile 6 hafta sürer ve depresyonda bu çoğu zaman yaklaşık 30 ile 36 seans eder; bazı programlar günde birkaç seansı birkaç güne sıkıştırır. Oxford Health NHS Vakfı'nın bilgilendirme broşürü de hızlandırılmış bir programı (10 gün, günde 3 seans) ve standart bir programı (yaklaşık 6 hafta, günde bir seans) tarif ediyor; ancak bu hizmet TMS'yi yalnızca tedaviye dirençli depresyon ve anksiyete için kullanıyor.
Parkinson Plus araştırmalarında protokoller birbirinden farklıdır. Zhang ve arkadaşlarının MSA derlemesinde en büyük iki denemede 10 seans uygulanmış, hedef bölge olarak beyincik ve sol motor korteks kullanılmıştır. Pilotto ve arkadaşlarının PSP çalışmasında ise her katılımcı yalnızca bir gerçek ve bir sahte seans almıştır. Zhang ve arkadaşları beyin uyarımını olası yararlı bir rehabilitasyon stratejisi olarak adlandırıyor, ancak çalışmaların azlığı ve düşük kalitesi nedeniyle bulgulara yeterli güven duyulamayacağını belirtiyor. Bu çalışmaların sonuçları Parkinson Plus ve TMS sayfasında ele alınıyor.
Hangi hastalıklar için resmi izin var?
Cleveland Clinic, ABD FDA'nın kullanımına izin verdiği dört alanı sayıyor: depresyon, aurası olan migrenin akut tedavisi (el tipi tek darbeli cihaz), obsesif kompulsif bozukluk ve sigarayı bırakmaya kısa süreli destek. Aynı sayfa Parkinson hastalığını izin verilmemiş, araştırılan bir alan olarak sayıyor. MSA, PSP, CBD ve DLB bu listede yer almıyor. Sayfa bir hasta bilgilendirme metnidir, kılavuz değildir ve başarı yüzdesi vermez; yalnızca depresyon veya obsesif kompulsif bozukluğu olan birçok kişinin düzelme fark ettiğini söyler.
Cohen ve arkadaşlarının zaman çizelgesine göre ilk FDA izni 2008'de, erişkinlerde önceki antidepresanlara yanıt vermeyen depresyon için verildi; sonraki izinler depresyonun yanı sıra obsesif kompulsif bozukluk, migren, sigarayı bırakma ve anksiyeteli depresyon alanlarını kapsıyor. FDA cihazlar için genellikle onay değil izin (clearance) kararı verir; bu nedenle "onaylı" demek yerine "izin verilmiş" demek daha doğrudur.
Yan etkiler ve güvenlik nasıl?
TMS'nin yan etkileri vardır. Cleveland Clinic en sık görülenler olarak baş ağrısını, kafa derisinde rahatsızlığı ve hafif yüz seğirmesini sayıyor; en ciddi yan etkinin nöbet olduğunu ve çok nadir görüldüğünü belirtiyor. Aynı kaynak TMS'nin bellek kaybına veya düşünme sorunlarına yol açmadığını söylüyor.
Nöbet riskine ilişkin sayılar kaynaklar arasında farklıdır, tek bir oran vermek doğru olmaz. Oxford Health broşürü riski seans başına 30.000 ile 50.000'de birin altında veriyor ve hızlandırılmış programda daha yüksek olabileceğini belirtiyor; Stultz ve arkadaşlarının 2020 literatür derlemesi ise toplam riski yüzde 1'in altında veriyor. Broşüre göre beyin hasarı, alkol kullanımı, uykusuzluk ve bazı ilaçlar riski artırabilir; artan risk darbeler durduğunda sona erer. Bu sayılar genel TMS kullanımına aittir. Parkinson Plus hastalarına özgü güvenlik bilgisi sınırlıdır; MSA derlemesinden de çalışma başına yan etki bilgisi çıkarılamıyor.
Kimlere uygulanamaz?
Cleveland Clinic'e göre baş veya boyundaki çıkarılamayan metal ya da elektronik implantlar ve kalp pilleri ile defibrilatörler TMS'ye engeldir. Oxford Health broşürü epilepsisi olanların genellikle bu hizmetle tedavi edilmediğini de belirtiyor. Engel sayılan örnekler şunlardır:
- koklear (iç kulak) implantları
- anevrizma klipsleri veya koilleri
- beyin pili gibi implante edilmiş beyin uyarıcıları
- metal plakalar ve metal parçacıklar
- boyundaki veya beyindeki stentler, gözde ya da kulakta metal implantlar ve metalik mürekkepli yüz dövmeleri (Oxford Health broşürü)
- kalp pili ve defibrilatör
Cleveland Clinic, kalça veya diz protezi ile diş dolgusu gibi vücudun başka yerlerindeki metalin genellikle güvenli sayıldığını söylüyor.
Hangi durumlarda hekime başvurulmalı?
Seans sırasında veya sonrasında nöbet geçirilirse acil yardım istenmelidir. Oxford Health broşürüne göre baş ağrısı genellikle basit ağrı kesicilerle geçer ve seanslar ilerledikçe hafifler; geçmeyen veya şiddetli baş ağrısı uygulayan hekime bildirilmelidir. Epilepsi öyküsü, nöbet geçmişi ve kullanılan ilaçlar seanstan önce mutlaka söylenmelidir, çünkü Cleveland Clinic bu durumlarda nöbet riskinin daha yüksek olduğunu ve hekimin ilaçları değiştirebileceğini veya başka bir tedavi önerebileceğini belirtiyor. Bu değişikliği hekim yapar; Parkinson Plus için kullandığınız ilaçları seans için kendi başınıza kesmeyin veya azaltmayın.
Bir merkez bu hastalıklar için TMS öneriyorsa kanıt durumunu sorabilirsiniz. Hastalık grubunun genel resmi Parkinson Plus, TMS'nin genel çerçevesi TMS tedavisi sayfasında yer alıyor.
Kaynaklar
- Cleveland Clinic: Transcranial Magnetic Stimulation (TMS)
- Cohen ve arkadaşları, A visual and narrative timeline of US FDA milestones for TMS devices (2022)
- Oxford Health NHS Foundation Trust: rTMS patient information leaflet (2026)
- Stultz ve arkadaşları, Transcranial Magnetic Stimulation (TMS) Safety with Respect to Seizures (2020)
- Zhang ve arkadaşları, Effects of Non-invasive Brain Stimulation on Multiple System Atrophy (2021)
- Pilotto ve arkadaşları, Cerebellar rTMS in PSP (2021)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: TMS Tedavisi