Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 04.12.2025
TMS Seans: Bir Tedavi, Çok Deneyim
TMS seansının süresi, düzeni ve hissedilenleri uygulanan TMS türüne göre değişir: Cleveland Clinic'e göre standart tekrarlayıcı TMS seansı çoğunlukla 20 ila 40 dakika, theta-burst seansı yaklaşık 3 ila 10 dakika sürer. Bu yazıda hasta anlatısı yoktur; kurumların ve çalışmaların bildirdiği farklar, seansta hissedilenler ve bir seans deneyiminin neden tek başına etkinin kanıtı sayılamayacağı anlatılır.
TMS seansları birbirinden nasıl farklılaşır?
Seans farkı büyük ölçüde TMS'nin biçiminden gelir. Aşağıdaki tablo Cleveland Clinic, Oxford Health NHS Vakfı'nın 2026 tarihli broşürü ve Lipton ve arkadaşlarının 2010 tarihli çalışmasında bildirilen düzenleri gösterir:
| Biçim | Seansın düzeni | Kaynak notu |
|---|---|---|
| Standart tekrarlayıcı TMS | Çoğunlukla 20 ila 40 dakika | Oxford broşürü depresyon için günde bir seansı, yaklaşık 30 dakikalık bir standart düzen olarak verir. |
| Theta-burst | Yaklaşık 3 ila 10 dakika | Oxford'un hızlandırılmış aralıklı theta-burst protokolünde seans 9 dakikada 1.800 darbedir. |
| Hızlandırılmış program | Günde birkaç seans, yaklaşık 5 gün | Oxford'un depresyon protokolünde haftada 5 gün, yaklaşık 2 hafta boyunca günde 3 seans verilir ve seanslar arasında 50 dakika ara vardır; broşür bu protokolde nöbet riskinin daha yüksek olabileceğini yazar. |
| Derin TMS | Seans düzeni çalışmaya göre değişir | Di Passa ve arkadaşlarının 2024 derlemesi bunu beynin daha geniş ve daha derin bölgelerine ulaşan TMS biçimi olarak tanımlar; Cleveland Clinic sigarayı bırakma için bir derin TMS protokolünden söz eder. |
| El tipi tek darbeli cihaz | Aurası olan migren atağının başında kullanılır | Lipton ve ark.'nın çalışmasında cihaz atağın başlangıcında kullanıldı; çalışmayı cihaz şirketi finanse etti. |
Bu farklar yüzünden "TMS seansı nasıl geçer" sorusunun tek bir yanıtı yoktur. Cleveland Clinic ayrıca bazı kişilerin ilk programdan sonra idame seanslarına gereksinim duyabildiğini yazar; yani deneyim tek bir kursla sınırlı kalmayabilir. Programların hastalığa göre farkı için TMS tedavisinin nasıl uygulandığını anlatan yazı var.
Seans sırasında ne hissedilebilir?
Cleveland Clinic'e göre seans sırasında kafa derisinde hafif vuruşlar ya da başparmakta veya elde seğirme hissedilebilir. Makine yüksek sesle tıkırdadığı için kulak tıkacı ya da kulaklık kullanılır; yani ses de seans deneyiminin bir parçasıdır.
Oxford broşürü seans sırasında kafa derisi kaslarında seğirme olabileceğini de yazar. Bu hislerin kaç kişide görüldüğünü ya da hangi uyarım biçiminde daha belirgin olduğunu gösteren yayımlanmış net bir karşılaştırma bulunmuyor; bu yüzden "çoğu kişi şöyle hisseder" gibi genellemelere temkinle yaklaşın. Seans sırasında rahatsız olursanız bunu hemen uygulayıcıya söyleyin.
Seans sonrasında ne beklenebilir?
Seans sonrasında sık bildirilenler arasında baş ağrısı ve yorgunluk vardır. Oxford broşürü baş ağrısının genellikle basit ağrı kesicilerle geçtiğini ve seanslar ilerledikçe azaldığını, Cleveland Clinic ise baş ağrısını, kafa derisinde rahatsızlığı ve hafif yüz seğirmesini sık yan etkiler arasında sayar. Cleveland Clinic TMS'nin bellek kaybına yol açmadığını da belirtir.
Seansa başlamadan önce başta ya da boyunda metal veya elektronik implant, kalp pili ya da defibrilatör, epilepsi ya da nöbet öyküsü ve kullanılan ilaçlar bildirilmelidir; Cleveland Clinic bunları TMS'yi engelleyen ya da nöbet riskini artıran durumlar olarak sayar. Seansın adımları, hekime verilecek bilgilerin tamamı ve bir merkezin seans sürecinde sorulabilecekler için Ankara'da TMS seansını anlatan yazı var.
Seans deneyimi neden tek başına etkinin kanıtı sayılmaz?
Sahte uyarım (sham) alan gruplarda da hem iyileşme hem yan etki bildirildiği için, bir kişinin seans sonrasındaki hissi uyarımın etkisini göstermez. Sham, gerçek uyarım izlenimi veren ama etkisiz olan kontrol uygulamasıdır. Çalışma rakamları bunu somutlaştırır:
- Vida ve arkadaşlarının 2023 meta-analizinde (19 çalışma, 854 hasta), en az iki antidepresanın işe yaramadığı depresyonda etkin uyarım alanların %39,7'si yanıt verdi (belirti puanında en az %50 azalma); sahte uyarım alanlarda bu oran %13,7'ydi. Yani etkin uyarım alanların çoğu yanıt ölçütünü karşılamadı, sahte uyarım alanların da bir kısmı karşıladı. Aynı çalışmada remisyon (belirtilerin belirli bir eşiğin altına inmesi) etkin uyarımda %35,7, sahte uyarımda %8,4 bulundu; ancak yalnızca 9 çalışma remisyonu bildirdi ve eşikler çalışmalar arasında değişti.
- Psychiatric News Alert'in aktardığı OKB çalışmasında, tedavi sonunda OKB şiddet ölçeği (Y-BOCS) puanı etkin uyarımda ortalama yaklaşık 6, sahte uyarımda 3,3 puan azaldı. Baş ağrısı etkin uyarım alanların %37,5'inde, sahte uyarım alanların %35,3'ünde bildirildi. Özet hakem değerlendirmesinden geçmiş bir makale değil, haber özetidir.
- Lipton ve ark.'nın migren çalışmasında (201 kişi rastgele gruplara ayrıldı, 164 kişi bir atağı tedavi edip analize girdi), atağın başında cihazı kullananların %39'unun, sahte cihaz kullananların %22'sinin ağrısı iki saatte tamamen geçti. İki grupta da çoğu kişinin ağrısı iki saatte tamamen geçmedi.
Vida ve ark., körleme ayrıntılarının ve sahte uyarım tasarımlarının çalışmalar arasında farklı olduğunu da sınırlılık olarak yazar; etki büyüklüğünün önceki meta-analizlerden küçük çıkmasını daha sıkı dahil etme ölçütlerine ve daha iyi körlemeye bağlar. Bu rakamlar çalışmalardan gelir ve bir merkezin başarı oranı olarak okunmamalıdır. Hissedilen düzelme gerçek olabilir, ama bunun ne kadarının uyarıma bağlı olduğunu ancak sahte uyarımla karşılaştıran çalışmalar gösterebilir.
Sıradan hislerle uyarı işaretleri nasıl ayrılır?
Kafa derisindeki vuruşlar, kas seğirmesi ve hafif baş ağrısı kaynaklarda beklenen etkiler arasında sayılır; nöbet, giderek artan baş ağrısı ve ruh halinde belirgin kötüleşme ise uyarı işaretidir. Ayrıntılar şöyledir:
- Nöbet: Cleveland Clinic en ciddi yan etki olarak tanımlar. Seans dışında olursa acil sağlık hizmeti aranmalı, ardından ekibe haber verilmelidir.
- Seanslar ilerlerken azalmayan, aksine artan baş ağrısı. Bunu bir sonraki seansı beklemeden ekibe söyleyin.
- Kendine zarar verme düşüncesi ya da ruh halinde belirgin kötüleşme. Di Passa ve arkadaşlarının 2024 derlemesi, derin TMS çalışmalarında nadir ciddi olaylar arasında nöbetleri ve intihar düşüncesi ya da girişimini sayar. Böyle bir durumda hekime ya da acil servise başvurmak için bir sonraki seans beklenmemelidir.
Risklerin ayrıntısı için TMS'nin güvenlik verilerini anlatan yazı, hangi hastalıklarda izin bulunduğu için TMS tedavisi sayfası var.
Kaynaklar
- Cleveland Clinic: Transcranial Magnetic Stimulation (TMS)
- Oxford Health NHS Foundation Trust: rTMS patient information leaflet (v7.0, 2026)
- Vida ve ark.: Efficacy of repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS) adjunctive therapy for major depressive disorder (MDD) after two antidepressant treatment failures, BMC Psychiatry 2023
- Psychiatric News Alert (Amerikan Psikiyatri Birliği): Deep Transcranial Magnetic Stimulation, 2019
- Lipton ve ark.: Single-pulse transcranial magnetic stimulation for acute treatment of migraine with aura, Lancet Neurology 2010
- Di Passa ve ark.: Clinical efficacy of deep transcranial magnetic stimulation (dTMS) in psychiatric and cognitive disorders: A systematic review, Journal of Psychiatric Research 2024
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: TMS Tedavisi