Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 04.12.2025
TMS Tedavisi: Cerrahi Olmayan Manyetik Uyarım Yöntemi ve Güvenlik Verileri
TMS cerrahi olmayan bir yöntemdir: kesi, ameliyat ve sedasyon gerektirmez. Bu, sorunsuz olduğu anlamına gelmez. Sık yan etkiler baş ağrısı, kafa derisinde rahatsızlık ve hafif yüz seğirmesidir; en ciddi yan etki nöbettir ve çok nadirdir. Başta ya da boyunda çıkarılamayan metal implantı ve kalp pili olanlara uygulanmaz, epilepsisi olanlarda nöbet riski daha yüksektir.
"Cerrahi olmayan" ne anlama gelir ve neyi göstermez?
Cleveland Clinic'in hasta bilgi sayfasına göre TMS'de cerrahi ya da sedasyon gerekmez; bobin kafa derisinin üzerine konur. Bu ifade yan etki ya da dışlama ölçütü olmadığını göstermez: seans sırasında kafa derisinde hafif vuruşlar, başparmakta ya da elde seğirme hissedilebilir ve nöbet riski vardır.
Aynı sayfa TMS'nin bellek kaybına ya da düşünme sorunlarına yol açmadığını da yazar. Buradaki güvenlik bilgileri adı geçen çalışmalardaki cihaz ve protokollere aittir. Uluslararası Klinik Nörofizyoloji Federasyonu'nun (IFCN) 2021 uzlaşı kılavuzu, 2009 tarihli güvenlik önerilerinin çoğunun geçerliliğini koruduğunu, güncellemenin ise yeni cihazları ve darbe şekillerini kapsadığını bildirir.
TMS'nin en sık yan etkileri nelerdir?
En sık yan etkiler baş ağrısı, kafa derisinde rahatsızlık ve hafif yüz seğirmesidir; Oxford Health NHS Vakfı'nın 2026 tarihli broşürü bunlara kafa derisi kaslarında seğirme ve yorgunluğu da ekler. Di Passa ve arkadaşlarının 2024 derlemesi de derin TMS çalışmalarında yaygın olayları baş ağrısı ile ağrı ya da rahatsızlık olarak bildirir.
- Baş ağrısı: Oxford broşürü genellikle basit ağrı kesicilerle geçtiğini ve seanslar ilerledikçe azaldığını yazar.
- Kafa derisi rahatsızlığı ve hafif yüz seğirmesi: Cleveland Clinic bunları yaygın yan etkiler arasında sayar; Oxford broşürü seans sırasında kafa derisi kaslarında seğirme olabileceğini yazar.
- Yorgunluk: Oxford broşüründe sık etkiler arasında geçer.
Sahte uyarımla karşılaştırılan çalışmalar bu etkilerin ne kadarının uyarıma bağlı olduğunu anlamaya yardım eder. Psychiatric News Alert'in, OKB'de derin TMS'yi sahte uyarımla karşılaştıran bir çalışmayı aktaran özetinde baş ağrısı etkin uyarım alanların %37,5'inde, sahte uyarım alanların %35,3'ünde bildirilmiştir. Bu, bildirilen baş ağrısının bir kısmının uyarımdan bağımsız olabileceğini düşündürür. Özet hakem değerlendirmesinden geçmiş bir makale değil, bir haber özetidir.
Nöbet riski ne kadardır?
Nöbet TMS'nin en ciddi ve çok nadir yan etkisidir, ancak kaynaklar farklı ölçütlerle farklı rakamlar verir. Bu rakamlar birbirinin yerine konamaz ve tek bir oran olarak aktarılamaz.
| Kaynak | Bildirdiği risk | Eklediği not |
|---|---|---|
| Oxford Health broşürü (2026) | Tedavi başına 30.000 ila 50.000'de birden az | Hızlandırılmış protokolde daha yüksek olabilir; beyin hasarı, alkol, uykusuzluk ve bazı ilaçlar riski artırabilir; artan risk darbeler durunca sona erer. |
| Stultz ve ark. (2020 derleme) | Toplamda %1'in altında | Oranın çoğu psikotrop ilacınkiyle karşılaştırılabilir olduğunu yazar; nöbetler genellikle kendiliğinden sonlanır, tedavi çoğunlukla destekleyicidir. |
| IFCN kılavuzu (Rossi ve ark., 2021) | Düşük (rakam özette yok) | Geleneksel parametreler ve odaklı bobinlerle, merkezi sinir sistemine etki eden ilaç alanlarda bile. |
| Cleveland Clinic | Çok nadir (rakam yok) | Epilepsi, nöbet öyküsü ya da nöbet eşiğini düşüren ilaçlarda risk daha yüksektir. |
Stultz derlemesi nöbetlerin çocuk ve ergenlerde, bipolar bozuklukta, geçirilmiş travmatik beyin hasarında ve epilepside bildirildiğini, ancak epilepsisi, kafa travması ya da daha önce TMS nöbeti olan kişilere de nöbet olmadan TMS verildiğini yazar. Yani vaka bildirimleri risk etkenlerine işaret eder ve bu etkenlerin varlığı nöbetin mutlaka olacağı anlamına gelmez; TMS'nin bu kişiler için güvenli olduğu anlamına da gelmez, karar hekimle verilir.
TMS kimlere uygulanmaz?
Başta ya da boyunda çıkarılamayan metal ya da elektronik implantı olanlara ve kalp pili ya da defibrilatörü olanlara TMS uygulanmaz; Oxford hizmeti epilepsisi olanları genellikle tedavi etmez. Cleveland Clinic ve Oxford broşürüne göre dışlanma nedenleri şunlardır:
- Koklear (iç kulak) implantı, anevrizma klipsi ya da koili, beyin stimülatörü, metal plak ve şarapnel parçaları.
- Oxford broşürüne göre boyun ya da beyindeki stentler, kulak ve gözdeki metal implantlar, metal parçalar ve metalik mürekkepli yüz dövmeleri.
- Kalp pili ya da defibrilatör; Oxford broşürü üreticinin kalp pili olanlarda kullanımı önermediğini yazar.
- Epilepsi ya da geçirilmiş nöbet, çünkü Cleveland Clinic bu durumlarda riskin daha yüksek olduğunu bildirir.
Kalça veya diz protezi ve diş dolguları Cleveland Clinic'e göre genellikle sorun sayılmaz. Oxford broşürü de diş teli ve dolguları dışında başta ya da yakınında metal bulunmasını dışlanma nedeni sayar.
Güvenlik bilgisi hangi cihaz ve protokole aittir?
Güvenlik bilgisi, çalışmanın yapıldığı cihaz ve protokole aittir; hızlandırılmış, theta-burst, standart ve derin TMS aynı risk profilini taşımayabilir. Oxford broşürü hızlandırılmış protokolde riskin daha yüksek olabileceğini, Stultz derlemesi ise geleneksel, theta-burst ve hızlandırılmış protokollerin risklerini karşılaştırdığını bildirir; özette tek bir seans başı rakam yoktur.
Derin TMS çalışmalarını inceleyen Di Passa derlemesi, nadir ciddi olaylar arasında nöbetleri ve intihar düşüncesi ya da girişimini sayar. Bu nedenle bir merkezin "güvenli" demesi yerine hangi cihazı ve protokolü kullandığı ve bunun için hangi güvenlik verisinin bulunduğu sorulabilir. Hekim ve merkez değerlendirmesinin ayrıntıları Ankara'da TMS hekimi seçerken sorulacak sorular yazısında, seans sırasında hissedilenler TMS seansını anlatan yazıda, hangi hastalıklarda izin bulunduğu TMS tedavisi sayfasında var.
Hangi yan etkiler acil yardım ya da hekim görüşü gerektirir?
Seans dışında geçirilen bir nöbet acil sağlık hizmeti aramayı, kendine zarar verme düşüncesi de bir sonraki seansı beklemeden hekime ya da acil servise başvurmayı gerektirir. Şu durumlar da tedaviyi yürüten ekibe hemen bildirilmelidir:
- Seans sırasında ya da sonrasında nöbet geçirilmesi. Stultz derlemesi nöbetlerin genellikle kendiliğinden sonlandığını bildirir, ama her nöbet ekibe haber verilmelidir.
- Basit ağrı kesicilerle geçmeyen ya da giderek artan baş ağrısı.
- Ruh halinde belirgin kötüleşme.
- Başa ya da boyuna yeni bir metal ya da elektronik cihaz takılması, yeni ilaç başlanması, seanslardan önce alkol kullanımı ya da uykusuzluk.
Kaynaklar
- Cleveland Clinic: Transcranial Magnetic Stimulation (TMS)
- Oxford Health NHS Foundation Trust: rTMS patient information leaflet (v7.0, 2026)
- Stultz ve ark.: Transcranial Magnetic Stimulation (TMS) Safety with Respect to Seizures: A Literature Review, Neuropsychiatric Disease and Treatment 2020
- Rossi ve ark.: Safety and recommendations for TMS use in healthy subjects and patient populations (IFCN uzman kılavuzu), Clinical Neurophysiology 2021
- Di Passa ve ark.: Clinical efficacy of deep transcranial magnetic stimulation (dTMS) in psychiatric and cognitive disorders: A systematic review, Journal of Psychiatric Research 2024
- Psychiatric News Alert (Amerikan Psikiyatri Birliği): Deep Transcranial Magnetic Stimulation, 2019
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: TMS Tedavisi