Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 04.12.2025
Alzheimer TMS Etkisi: Çalışmalar Neyi Ölçtü?
Alzheimer’da TMS etkisi araştırmalarda iki düzeyde ölçülür: bilişsel ve günlük yaşam puanlarındaki değişim ile uyarılan beyin bölgesinin elektriksel etkinliğindeki değişim. En ayrıntılı veriler, Koch ve arkadaşlarının precuneus adlı bölgeyi hedefleyen üç çalışmasından gelir. Bu çalışmalar küçüktür ve bağımsız olarak doğrulanmamıştır; bu nedenle hafıza devrelerinin canlandığı sonucuna varılamaz.
Alzheimer TMS çalışmalarında hangi ölçütler kullanılıyor?
Çalışmalar iki tür ölçüt kullanır: kişinin test ve ölçeklerdeki puanları ile beyin etkinliği kayıtları. Puanlar genel bilişsel işlevi, günlük yaşamı, davranış ve ruhsal belirtileri ve belleği kapsar. Başlıcaları şunlardır:
- Genel bilişsel işlev: MMSE ve ADAS-Cog testleri; Wei analizinde ortak ölçütlerdir.
- Klinik derecelendirme: CDR-SB ölçeği, Koch’un 2022 ve 2025 çalışmalarında birincil ölçüttü; bu çalışmalarda puan artışı kötüleşme olarak bildirilmiştir.
- Günlük yaşam aktiviteleri: ADCS-ADL ölçeği.
- Davranış ve ruhsal belirtiler: NPI ölçeği.
- Epizodik bellek (yakın geçmişte yaşananları hatırlama): 2018 çalışmasında ADCS Preclinical Alzheimer Cognitive Composite.
- Beyin etkinliği: TMS-EEG ile precuneus etkinliği ve bölgeler arası bağlantılar.
Bu iki tür ölçüt ayrı soruları yanıtlar: puanlar kişinin nasıl işlev gördüğünü, TMS-EEG ise uyarının beyin etkinliğini değiştirip değiştirmediğini gösterir. Farklı ölçütler her zaman aynı yönü göstermez. Wei ve arkadaşlarının analizinde genel bilişsel işlev küçük ile orta düzeyde düzelirken hafıza, yürütücü işlev ve ruh hali puanları anlamlı değişmedi. Günlük yaşam üç çalışmada düzeldi (standartlaştırılmış ortalama fark, SMD: 0,64; %95 güven aralığı 0,21 ile 1,08). Dil sonuçları tutarsızdı ve birleştirilemedi.
Precuneus nedir ve 2018 çalışması ne gösterdi?
Precuneus, bu çalışmalarda uyarım için hedef seçilen bir beyin bölgesidir. Koch ve arkadaşlarının 2018 çalışması, erken veya prodromal (demans öncesi) evredeki 14 kişide iki hafta boyunca yüksek frekanslı precuneus rTMS’yi sahte uygulamayla karşılaştırdı; çalışma çift kördü, yani ne katılımcılar ne değerlendirenler hangi uygulamanın yapıldığını bilmiyordu.
Gerçek uyarım grubunda yalnızca epizodik bellekte seçici bir iyileşme bildirildi, diğer bilişsel alanlarda değil; TMS-EEG’de precuneus etkinliği ve bağlantıları da değişti. Örneklem 14 kişi, süre iki hafta ve uzun dönem takip yoktur. Bu yüzden çalışma klinik yarar kanıtı değil, erken bir mekanizma çalışması olarak okunmalıdır.
24 ve 52 haftalık çalışmalar ne bildirdi?
Aynı grubun daha uzun çalışmaları hafif ve orta evre Alzheimer’lı kişilerde yapıldı ve birincil ölçüt olarak CDR-SB’yi aldı. Üç çalışma yan yana şöyle görünüyor:
| Çalışma | Katılımcı ve program | Bildirilen sonuç |
|---|---|---|
| Koch 2018, NeuroImage | 14 kişi; 2 hafta | Epizodik bellekte seçici iyileşme; TMS-EEG’de değişim |
| Koch 2022, Brain | 50 kişi; 2 hafta her gün (haftada 5 gün), ardından 22 hafta haftada bir; toplam 24 hafta | CDR-SB gerçek uyarımda sabit kaldı, sahte uygulamada kötüleşti; ADAS-Cog, MMSE ve ADCS-ADL da gerçek uyarım lehine. Özet sayısal değer ve güvenlik verisi vermiyor |
| Koch 2025, Alzheimer’s Research & Therapy | 48 kişi kurayla gruplara ayrıldı (randomize), 32’si (%68) tamamladı; 2 hafta her gün, ardından 50 hafta haftada bir; toplam 52 hafta | 52. haftada CDR-SB kötüleşmesi gerçek uyarımda tahmini 1,36 puan, sahte uygulamada 2,45 puan; ADAS-Cog 11, ADCS-ADL ve NPI da gerçek uyarım lehine |
Bu rakamlar puanların iyileştiğini değil, sahte uygulamaya göre daha az kötüleştiğini gösterir. 2025 çalışmasında katılımcıların 31’i önceki 24 haftalık çalışmadan uzatılmıştı; 52 haftalık analiz bu gruba dayanıyor. Başlangıçta beynin varsayılan mod ağı (default mode network, bölgeler arası bir iletişim ağı) bağlantısının daha iyi olması, daha iyi yanıtla ilişkiliydi. Yazarlar tedavinin gerilemeyi yavaşlatabileceğini söylüyor ve bunu doğrulamak için çok merkezli çalışmalar istiyor.
Bu bulgular hafıza devrelerinin canlandığını gösteriyor mu?
Hayır. Bu bulgular umut verici ama doğrulanmamıştır; “devrelerin canlanması” gibi bir ifade ölçülen şeyi aşar. Nedenleri şöyle sıralanabilir:
- TMS-EEG’de görülen değişim, uyarının beyin etkinliğini etkilediğini gösterir; günlük yaşamda yarar sağladığını göstermez.
- Örneklemler küçüktür (14, 50 ve 48 kişi); 2025 çalışmasında tamamlayanlar %68’de kaldı. 2022 çalışmasının özeti güvenlik verisi de vermediği için bu çalışmadan güvenliğe dair bir şey söylenemez.
- Precuneus sonuçlarını başka bir araştırma grubunun tekrarladığını gösteren yayımlanmış bir bulgu henüz yoktur.
- Lefaucheur ve arkadaşlarının Avrupa kılavuzu, istatistiksel olarak desteklenen bir yararın kendiliğinden klinik açıdan anlamlı olmayabileceğini belirtir ve özetinde Alzheimer’ı en yüksek iki kanıt düzeyi arasında saymaz.
Sonuçların genel bir dökümü için Alzheimer’da TMS etkileri sayfasına bakabilirsiniz.
Precuneus dışında hangi bölgeler hedefleniyor?
Aloizou ve arkadaşlarının derlemesine göre en sık hedef, beynin alın bölgesindeki dorsolateral prefrontal kortekstir. Derleme, çalışmaların çoğunun Alzheimer hastalığını kapsadığını ve olumlu etkiler gösterdiğini bildiriyor; ancak özet sistematik bir arama tarif etmiyor, sayı vermiyor ve uyarımın birçok parametresinin hâlâ belirlenmesi gerektiğini ekliyor.
Wei analizinde tek bölgeli sol prefrontal uyarım ve 10 Hz frekans daha iyi görünen alt gruplar arasındaydı. Hedef bölge, frekans ve seans sayısı çalışmadan çalışmaya değiştiği için bir çalışmanın sonucu başka bir protokole doğrudan uygulanamaz.
Bir araştırma programına katılmayı düşünüyorsanız kimle konuşmalısınız?
Yakınınızı izleyen hekimle ve programı yürüten ekiple. Nöbet öyküsü, kullanılan ilaçlar ve vücuttaki metal ya da elektronik implantlar baştan konuşulmalıdır; Wei analizinin yazarları nöbet öyküsü olanlarda temkin istiyor. Uzun programlarda seanslar aylarca sürebilir; seansın nasıl geçtiğini, programın takvimini ve seanstan önce bildirilecek durumları Alzheimer TMS seansı sayfasında bulabilirsiniz.
Beklentilerinizi çalışma verileriyle karşılaştırmak için gerçekçi beklentiler sayfası, kararınıza yardımcı olacak sorular için Alzheimer tedavisinde TMS sayfası, yöntemin genel çerçevesi için TMS tedavisi sayfası kullanılabilir.
Kaynaklar
- Koch ve ark.: Transcranial magnetic stimulation of the precuneus enhances memory and neural activity in prodromal Alzheimer’s disease (NeuroImage, 2018)
- Koch ve ark.: Precuneus magnetic stimulation for Alzheimer’s disease: a randomized, sham-controlled trial (Brain, 2022)
- Koch ve ark.: Effects of 52 weeks of precuneus rTMS in Alzheimer’s disease patients: a randomized trial (Alzheimer’s Research & Therapy, 2025)
- Wei ve ark.: The therapeutic efficacy of transcranial magnetic stimulation in managing Alzheimer’s disease: A systematic review and meta-analysis
- Aloizou ve ark.: Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation in the Treatment of Alzheimer’s Disease and Other Dementias
- Lefaucheur ve ark.: Evidence-based guidelines on the therapeutic use of repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS): An update (2014-2018)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: TMS Tedavisi