Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 04.12.2025
Alzheimer Transkraniyal Manyetik Stimülasyon (TMS) Tedavisi: Alzheimer’da TMS Etkileri
Birleştirilmiş analizler, Alzheimer’da TMS için küçükten büyüğe uzanan farklı etkiler bildiriyor. Wei ve arkadaşlarının 2022 analizinde 14 çalışma ve 513 kişide genel bilişte küçük ile orta düzeyde bir fark görüldü; Pagali ve arkadaşlarının 2024 analizinde 25 çalışmada büyük etkiler bulundu. Bu rakamlardan hiçbiri tek başına “TMS’nin etkisi” olarak alınamaz. TMS Alzheimer’da hâlâ araştırma aşamasındadır; hastalığı tedavi ettiği gösterilmemiştir.
Meta-analizler ne buluyor?
Meta-analiz, birden çok çalışmanın sonuçlarını birleştiren istatistiksel bir analizdir. Alzheimer’da TMS için dört derleme aşağıdaki tabloda toplandı; “SMD” (standartlaştırılmış ortalama fark), farklı testlerin sonuçlarını ortak bir ölçeğe getiren etki büyüklüğü ölçüsüdür. MMSE, MoCA ve ADAS-Cog genel bilişsel işlevi ölçen testlerdir; ADAS-Cog’da puanın düşmesi düzelme anlamına gelir. tDCS ise beyne zayıf elektrik akımı veren başka bir yöntemdir.
| Analiz | Kapsam | Bildirilen bulgu |
|---|---|---|
| Dong ve ark., 2018 | 5 randomize, sahte kontrollü çalışma; 148 kişi | Yüksek frekanslı rTMS ADAS-Cog’u ortalama 3,65 puan iyileştirdi; MMSE, ruh hali ve günlük işlev puanlarında anlamlı değişiklik olmadı |
| Wei ve ark., 2022 | 14 çalışma; 513 kişi | Genel bilişte SMD yaklaşık 0,2 ile 0,3; günlük yaşamda (3 çalışma) SMD 0,64; hafıza, yürütücü işlev ve ruh hali anlamlı değişmedi |
| Pagali ve ark., 2024 | Hafif bilişsel bozukluk ve Alzheimer’da 25 randomize çalışma | MMSE’de SMD 0,80; MoCA’da 0,85; ADAS-Cog’da -0,96 (eksi işareti tedavi lehine); çalışmalar arasında belirgin tutarsızlık (heterojenlik) |
| Wu ve ark., 2025 | rTMS ve tDCS’yi inceleyen 10 derleme ve meta-analizin şemsiye derlemesi; Alzheimer ve hafif bilişsel bozukluk | Genel bilişte kısa dönemde SMD 0,44, uzun dönemde 0,29; nöropsikiyatrik belirtilerde anlamlı etki yok |
Sonuçlar neden bu kadar farklı?
Farklılık büyük ölçüde hangi çalışmaların alındığına ve hangi ölçeğin kullanıldığına bağlı görünüyor. Pagali ve arkadaşlarının bulduğu etkiler Wei analizindekilerden çok daha büyüktür; ayrıca Pagali’nin analizi Alzheimer’ın yanında hafif bilişsel bozukluğu da kapsar, Wei’nin analizi yalnızca Alzheimer’lı kişileri.
Pagali ve arkadaşları 143 çalışmayı ve 5.800 katılımcıyı taradı: 94 randomize çalışma, 43 açık etiketli prospektif çalışma, 3 açık etiketli retrospektif çalışma ve 3 olgu serisi. Büyük etkiler bunların yalnızca 25 randomize çalışmasından gelir; özet genel bir kanıt kesinliği derecesi vermiyor ve etkinin klinik olarak anlamlı ya da kalıcı olup olmadığını bildirmiyor.
Wei analizinde çalışmalar arasındaki tutarsızlık yüksekti (MMSE alt grubunda I² %87); ölçekler ve uyarım ayarları da farklıydı. Egger testi, olumlu sonuçlu küçük çalışmaların daha kolay yayımlandığına işaret eden yayın yanlılığı belirtisi verdi (P = 0,004). Pagali’nin analizi de önemli tutarsızlık bildirir. Dong analizinde ise iki genel bilişsel ölçek birbirini doğrulamadı: ADAS-Cog düzeldi, MMSE anlamlı değişmedi.
Hangi uygulama biçimleri daha iyi görünüyor?
Wei analizinde daha iyi görünen alt gruplar şunlardı: 10 Hz uyarım, tek bölgeli sol prefrontal uyarım, 20 veya daha fazla seans ve 6 haftadan uzun takip. Bunlar alt grup gözlemleridir; bir uygulama biçiminin üstün olduğunu kanıtlamaz.
Dong analizinde düşük frekanslı rTMS yalnızca tek bir çalışmada denenmişti ve anlamlı bir yarar göstermedi. Wei analizinde bilişsel eğitim eklenmesi de anlamlı bir ek fayda göstermedi (SMD 0,48; P = 0,09). Hedef bölge ve seans yapısına dair ayrıntılar için Alzheimer TMS etkisi: çalışmalar neyi ölçtü sayfasına bakabilirsiniz.
Etki ne kadar sürüyor?
Bilinmiyor. Wei analizinde izlem süresi çoğunlukla 1 ile 3 aydı ve yalnızca 6 çalışma tedavi sonrası etkileri değerlendirdi; bu nedenle etkinin kalıcılığı bilinmiyor. Wu ve arkadaşları uzun dönemde genel bilişte 0,29 SMD bildirse de uzun dönemli çalışmalara gereksinim olduğunu vurguluyor.
En uzun veri tek ve küçük bir çalışmadan, Koch ve arkadaşlarının 52 haftalık çalışmasından geliyor: 48 kişi randomize edildi, 32’si tamamladı; klinik derecelendirme ölçeği CDR-SB’de (puan artışı kötüleşmedir) kötüleşme gerçek uyarımda tahmini 1,36 puan, sahte uygulamada 2,45 puandı. Bu ölçüm, 50 hafta boyunca haftada bir seansın sürdüğü bir programın sonunda yapılmıştır; tedavi kesildikten sonra ne olduğunu göstermez.
Bu analizler güvenlik hakkında ne söylüyor?
Analizler TMS’nin genel olarak iyi tolere edildiğini bildiriyor, ancak riskin sıfır olduğunu söylemiyor. Wei analizinde yan etkiyi dört çalışma bildirdi; bunlar ağırlıkla kafa derisi rahatsızlığı ve baş ağrısıydı. Yalnızca iki kişide geçici yorgunluk kaydedildi, nöbet kaydedilmedi; yine de yazarlar nöbet öyküsü olanlarda temkin istiyor.
Dong analizinde yan etkiler hem rTMS hem sahte grupta az ve hafifti. Pagali analizinde 143 çalışmadan yalnızca ikisi nöbet bildirdi (toplam 4 olay); üçü TMS ile ilişkisiz bulundu, biri bobin yeri değiştirilince düzeldi. Wu ve arkadaşları da tolere edilebilirliği iyi olarak tanımlar. Nöbet rakamlarını ve TMS’nin kimler için uygun olmayabileceğini Alzheimer tedavisinde TMS sayfasında bulabilirsiniz.
Bu rakamlara bakarken neye dikkat etmeli?
Bir rakamın anlamı, kaç kişiye ve ne kadar süreye dayandığına göre değişir. Lefaucheur ve arkadaşlarının Avrupa kılavuzu, istatistiksel olarak desteklenen bir yararın kendiliğinden klinik açıdan anlamlı olmadığını belirtir ve özetinde Alzheimer’ı en yüksek iki kanıt düzeyi arasında saymaz. Bir haber veya reklam bu analizlerden birini aktarıyorsa şunlara bakın:
- Rakam kaç çalışma ve kaç kişiye dayanıyor?
- Gerçek uyarım, sahte uygulamayla mı karşılaştırılmış?
- Takip ne kadar sürmüş; etki tedavi bittikten sonra ölçülmüş mü?
- Hangi ölçek kullanılmış, başka ölçekler de aynı sonucu veriyor mu?
- Kişiler hangi evredeydi; yakınınızın durumuna benziyor mu?
Bu sonuçları kimle birlikte değerlendirmelisiniz?
Hiçbir analiz tek başına bir karar için yeterli değildir. Ortalama değerler gruplara aittir; yakınınız için ne anlama geldiğini yalnızca onu izleyen hekim, hastalığın evresini, kullandığı ilaçları ve eşlik eden sorunları birlikte değerlendirerek söyleyebilir.
Yöntemin resmî durumu için Alzheimer TMS tedavisi nedir, beklentileri belirlemek için gerçekçi beklentiler, TMS’nin genel çerçevesi için TMS tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Dong ve ark.: Repetitive transcranial magnetic stimulation for the treatment of Alzheimer’s disease: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials
- Wei ve ark.: The therapeutic efficacy of transcranial magnetic stimulation in managing Alzheimer’s disease: A systematic review and meta-analysis
- Pagali ve ark.: Efficacy and safety of transcranial magnetic stimulation on cognition in mild cognitive impairment, Alzheimer’s disease, Alzheimer’s disease-related dementias, and other cognitive disorders: a systematic review and meta-analysis
- Wu ve ark.: Efficacy of non-invasive brain stimulation interventions on cognitive impairment: an umbrella review of meta-analyses of randomized controlled trials
- Koch ve ark.: Effects of 52 weeks of precuneus rTMS in Alzheimer’s disease patients: a randomized trial
- Lefaucheur ve ark.: Evidence-based guidelines on the therapeutic use of repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS): An update (2014-2018)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: TMS Tedavisi