Yazar: Doç. Dr. Mehmet Sorar | Yayın: 04.12.2025
Alzheimer TMS Tedavisi Nedir? Modern Nörostimülasyona Genel Bakış
Alzheimer TMS tedavisi denince kastedilen, kafa derisine konan bir bobinle beyne kısa manyetik darbeler verilen ameliyatsız yöntemin (transkraniyal manyetik stimülasyon) bu hastalıkta araştırılmasıdır; yerleşik bir tedavi değildir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Alzheimer için sunulan bir TMS cihazının talebini 2019’da reddetmiştir; yöntemin hastalığı durdurduğu veya geri çevirdiği de gösterilmemiştir.
TMS nedir ve beyne nasıl etki eder?
Cleveland Clinic’in hasta bilgilendirme sayfasına göre TMS, manyetik darbelerle beyin etkinliğini değiştiren ve cerrahi ya da sedasyon gerektirmeyen bir tedavidir. Darbeler belirli bir düzende tekrarlandığında yönteme tekrarlayıcı TMS (rTMS) denir; Alzheimer çalışmalarında incelenen biçim çoğunlukla budur.
Beyin etkinliğini değiştirmek, hastalığın seyrini değiştirmekle aynı şey değildir. TMS’nin Alzheimer’da hangi koşullarda ve ne kadar yarar sağlayabileceği hâlâ araştırılmaktadır. Çalışmaların neyi ölçtüğünü Alzheimer TMS etkisi sayfasında, sonuçların toplu özetini Alzheimer’da TMS etkileri sayfasında bulabilirsiniz.
Hangi durumlar için FDA izni var, Alzheimer neden listede yok?
Cleveland Clinic sayfası, FDA’nın izin verdiği dört kullanımı sayar: depresyon, aurası olan migrenin akut ağrısı, obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ve sigarayı bırakmaya kısa süreli yardım. Alzheimer hastalığı bu listede yer almaz.
Cihazlar için FDA’nın kararları “izin” (clearance) veya De Novo (yeni tür cihazlar için ayrı karar yolu) olarak adlandırılır; bu yüzden bu sayfada “FDA onaylı” yerine “FDA izni” denir. Cohen ve arkadaşlarının FDA zaman çizelgesi makalesi durumu şöyle gösteriyor:
| Durum | FDA durumu (kaynaklara göre) |
|---|---|
| Depresyon | İzin var; yetişkinlerde, önceki antidepresanlara yanıt vermeyen majör depresyonla başladı |
| OKB | Yetişkinlerde yardımcı tedavi olarak izin var |
| Aurası olan migren | El tipi tek darbeli cihazlara izin var; bunlar tekrarlayıcı TMS ile aynı cihaz türü değildir |
| Sigarayı bırakma | Derin TMS için yetişkinlerde kısa süreli yardım olarak izin var |
| Parkinson hastalığı | İzin yok; Cleveland Clinic bunu araştırılan durumlar arasında sayıyor |
| Alzheimer hastalığı | İzin yok; neuroAD sistemi için yapılan De Novo talebi 2019’da reddedildi |
Cleveland Clinic ayrıca bipolar bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu ve şizofreniyi araştırılan ama izin verilmemiş durumlar arasında sayıyor. Makalede anılan neuroAD, TMS ile bilgisayar tabanlı bilişsel eğitimi birleştiren bir cihazdır; başvurunun neden reddedildiğini Alzheimer TMS ve bilişsel destek sayfasında okuyabilirsiniz.
Alzheimer dışındaki izinler hangi sırayla geldi?
İzinler tek seferde değil, durum durum ve yıllar içinde verildi; Alzheimer bu dizide yer almadı. Cohen ve arkadaşlarının makalesindeki başlıca dönüm noktaları şunlardır:
- 2008: İlk TMS izni, önceki antidepresanlara yanıt vermeyen yetişkinlerde majör depresyon için verildi. Derin TMS 2013’te, başka iki üreticinin cihazları 2015’te depresyon için izin aldı; 2020’ye kadar birkaç cihaz daha eklendi.
- 2013’ten itibaren: Aurası olan migrenin akut tedavisi için el tipi tek darbeli cihazlara izin verildi; kapsam 2017’de önlemeye, 2019’da ergenlere ve yetişkinlere genişletildi.
- 2017: Derin TMS, yetişkinlerde OKB için yardımcı tedavi olarak ilk izni aldı; ikinci bir OKB izni 2020’de geldi.
- 2018: Aralıklı theta-burst uyarımı ilk kez depresyon için izin aldı.
- 2020: Derin TMS, yetişkinlerde sigarayı bırakmaya kısa süreli yardım için izin aldı.
OKB için ilk iznin yılı kaynaklar arasında farklıdır: Cohen makalesi 2017 yazar, üretici BrainsWay’in kendi sayfası 2018 der. Makale ayrıca haritalama ve bobin konumlandırma cihazlarını listeler; bunlar tedavi endikasyonu değildir.
Avrupa’da kullanılıyor olması Alzheimer için kanıt sayılır mı?
Hayır, tek başına sayılmaz. BrainsWay kendi sayfasında, Avrupa CE işaretinin Alzheimer hastalığını da içeren geniş bir listeyi kapsadığını yazıyor. Bu, üreticinin kendi beyanıdır ve ticari bir kaynaktır; sayfa bu kullanımların hangi klinik kanıta dayandığını anlatmıyor.
Practical Neurology haberi, neuroAD’in Avrupa, Avustralya ve İsrail’de onaylı olduğunu aktarırken aynı cihazın FDA danışma panelinden olumsuz görüş aldığını da bildiriyor. Bir ülkedeki kullanım izni, cihazın etkisinin kanıtlandığı anlamına gelmez; izin kararları ile klinik kanıt ayrı sorulardır.
Uzman kılavuzları Alzheimer’da TMS için ne diyor?
Avrupalı uzmanların rTMS kılavuzu, Alzheimer hastalığını kesin veya olası etkinlik düzeyindeki uygulamalar arasında saymaz. Kılavuzun özetine göre en yüksek düzey (Düzey A) yalnızca üç uygulamada sağlanmıştır: nöropatik ağrı (sinir kaynaklı ağrı), depresyon ve inmeden sonra el işlevinin düzelmesi.
Olası etkinlik düzeyinde (Düzey B) fibromiyalji, Parkinson hastalığı (hareket sorunları veya depresyon), inmeden sonra motor iyileşme, multipl sklerozda bacak spastisitesi (kas sertliği), travma sonrası stres bozukluğu ve inme sonrası akıcı olmayan afazi (konuşma üretme güçlüğü) sayılır; Alzheimer, bu iki listede geçmez. Yazarlar ayrıca istatistiksel olarak desteklenen bir yararın kendiliğinden klinik açıdan anlamlı olmayabileceği konusunda uyarıyor. Kılavuz 2018 sonuna kadarki yayınları kapsar, özet de Alzheimer bölümünü ayrıntılı vermez; daha yeni çalışmalar ayrıca değerlendirilmelidir.
TMS Alzheimer’ın standart bakımının yerine geçer mi?
Hayır; böyle bir kanıt yoktur. NHS’e göre Alzheimer hastalığı ilerleyicidir ve şu anda hastalığı iyileştiren bir tedavi yoktur; ilaçlar yalnızca bazı belirtileri hafifletebilir. Standart ilaç ve ilaç dışı seçeneklerin dökümü için bilişsel destek sayfasına, konunun bütününe genel bakış için Alzheimer tedavisinde TMS sayfasına, TMS’nin genel çerçevesi için TMS tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Bir yakınınızda unutkanlık başladıysa TMS’den önce ne yapılmalı?
İlk adım bir hekim değerlendirmesidir. NHS’e göre Alzheimer’ın ilk belirtisi genellikle hafif hafıza sorunlarıdır; tanıyı koyan tek bir test yoktur, aile hekimi başka nedenleri dışlar ve uzman bir servis değerlendirme ile görüntüleme düzenler. TMS gibi araştırma aşamasındaki bir yöntem ancak bu değerlendirmeden sonra, yakınınızı izleyen hekimle birlikte konuşulabilir.
TMS herkese uygulanamaz. Cleveland Clinic’e göre kalp pili ya da defibrilatörü olanlara ve baş veya boyunda çıkarılamayan metal ya da elektronik implantı bulunanlara uygulanmaz. En ciddi yan etkisi çok nadir görülen nöbettir; epilepsi veya nöbet öyküsünde ve nöbet eşiğini düşüren ilaçlarda bu risk daha yüksektir. Bir teklif alırsanız yakınınızın ilaç listesini ve varsa implant kayıtlarını hekimle paylaşın.
Kaynaklar
- Cohen ve ark.: A visual and narrative timeline of US FDA milestones for Transcranial Magnetic Stimulation (TMS) devices
- Cleveland Clinic: Transcranial Magnetic Stimulation (TMS)
- Lefaucheur ve ark.: Evidence-based guidelines on the therapeutic use of repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS): An update (2014-2018)
- Practical Neurology: FDA finds transcranial magnetic stimulation plus cognitive training exercise safe but not effective for Alzheimer’s disease
- BrainsWay: What Mental Health Conditions Is Deep TMS FDA-Cleared To Treat?
- NHS: Alzheimer’s disease
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Durumunuza özel değerlendirme için hekiminize başvurun.
Doç. Dr. Mehmet Sorar
Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı. 1997'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; 2004'te uzmanlık, 2019'da doçentlik unvanını aldı. Özgeçmiş
İlgili tedavi sayfası: TMS Tedavisi